Britten zijn massaal aan het sudoku'en

Groot-Brittannië verkeert sinds kort in de ban van de sudoku, spreek uit `soedokoe'. Het goede oude kruiswoordraadsel heeft plotseling ruim baan moeten maken voor deze nieuweling in puzzelland. Kranten, websites, mobiele telefoondiensten en zelfs radiostations proberen elkaar dagelijks de loef af te steken met de nieuwste cijferpuzzels.

Anders dan veel andere puzzels, die een grote taalvaardigheid of een ruime algemene kennis vereisen, zijn sudoku's op te lossen door iedereen die bereid is zijn hersens enige tijd geconcentreerd te gebruiken en systematisch na te denken. Het is geen toeval dat de puzzel vorig najaar in het Verenigd Koninkrijk werd geïmporteerd door de Daily Mail, een boulevardblad dat niet bekend staat als een bastion van geleerdheid.

Wat is een sudoku? Het is een puzzel van negen bij negen vakjes met een klein aantal reeds ingevulde enkelvoudige cijfers. De kunst is de overige vakjes ook in te vullen op zo'n manier dat in elke horizontale reeks én in elke verticale reeks de cijfers 1 tot en met 9 één keer voorkomen. Bovendien is de puzzel onderverdeeld in negen blokjes van drie bij drie, die elk ook weer eenmaal de cijfers 1 tot en met 9 moeten bevatten.

Volgens kenners is de ene sudoku moeilijker dan de andere. Uw correspondent, geen ervaren puzzelaar, loste de eerste sudoku van zijn leven op in een uur en drie kwartier, ongetwijfeld een matige prestatie in de ogen van de ervaren sudoku-meester.

Ook de Britse kwaliteitskranten halen hun neus niet langer op voor het genre. Het anders zo kalme dagblad The Guardian publiceerde vorige week vrijdag in zijn dagelijkse bijlage van twintig pagina's op elke pagina een sudoku. En passant riep de krant zichzelf maar meteen uit tot de thuisbasis van alle sudoku-verslaafden. Schertsend informeerde het blad zijn lezers dat het uiteraard alleen handgemaakt sudoku's van Japanse makelij zou leveren om de puzzelaars vervolgens een welgemeend `good loku' toe te wensen.

The Independent bleef niet achter en schreef de volgende dag pardoes nationale sudoku-kampioenschappen uit. The Times op haar beurt had de eer als eerste sudoku's op mobiele telefoons te kunnen bieden. En The Sun, de grote rivaal van de Daily Mail, heeft inmiddels zijn eigen SunDoku geïntroduceerd.

De puzzel is al ruim twintig jaar zeer populair is in Japan, waar kruiswoordraadsels nooit erg hebben aangesproken omdat het Japanse schrift zich er niet goed voor leent. De sudoku daarentegen werd meteen een doorslaggevend succes. Sudoku betekent in het Japans `enkelvoudig cijfer'. Inmiddels telt Japan vijf sudoku-tijdschriften met een totale oplage van zo'n 600.000.

Maar ondanks de Japanse naam ligt de oorsprong van de moderne sudoku niet in het Verre Oosten maar in Noord-Amerika. Al zo'n 25 jaar geleden ontwikkelde een bescheiden puzzelbladenuitgeverij, Dell Puzzle Magazines in New York, de eerste sudoku's, al heetten ze toen nog niet zo. Een commerciële klapper werd de uitvinding in eerste instantie niet. Mede daarom valt ook niet meer precies te achterhalen wie de eerste sudoku produceerde.

Wel staat vast dat de uitvinder van de moderne sudoku in hoge mate schatplichtig was aan de vermaarde achttiende-eeuwse Zwitserse wiskundige Leonhard Euler (1707-1783). Deze geleerde uit Bazel was de uitvinder van de zogenoemde carrés magiques (magische vierkanten), bestaande uit rijen van negen bij negen met de cijfers 1 tot en met 9 in verschillende volgorde. Euler geldt als een van de grootste wiskundige geesten uit de tijd van de Verlichting. Hij vertrok op uitnodiging van de Russische keizerin Catharina I op 19-jarige leeftijd naar Sint Petersburg, waar hij enkele jaren later hoogleraar in de natuur- en wiskunde werd.

Het enige wat de uitvinder van de moderne sudoku toevoegde aan de magische vierkanten van Euler waren de vakjes van drie bij drie, in elk waarvan ook weer de cijfers 1 tot en met 9 moesten voorkomen. En natuurlijk het blanco laten van het grootste deel van de cijfers.

De Britse kranten zijn op het ogenblik haast niet te stuiten in hun sudoku mania. The Independent zond afgelopen weekeinde zelfs een speciale verslaggever naar Bazel om in de Eulerstrasse willekeurige passanten te confronteren met sudoku's. De Zwitsers reageerden echter minder enthousiast dan de Britten. Twee lokale kranten lieten weten geen plannen te hebben om hun lezers sudoku's voor te schotelen.