Breken met man en schoonfamilie

Een gescheiden vrouw werd voorheen behandeld als een paria in India. Maar in het land met een van de laagste scheidingspercentages, nemen vrouwen in de steden tegenwoordig vaker het initiatief om van hun man af te komen.

,,Ik lag op de grond en dacht: ik moet iets terug doen, want anders gebeurt het morgen weer. Ik pakte een kleerhanger, liep achter mijn man aan en scheurde met de haak zijn dure overhemd van achteren open.'' De 32-jarige Payal Devgan maakt een grijpgebaar met haar handen, haar ogen vlammen. Ze verheft haar stem: ,,Ik zei tegen hem: als je me nog een keer slaat, dan vermoord ik je, gewoon 's nachts als je ligt te slapen.''

Dat was twee jaar geleden, een paar maanden voordat ze besloot haar man definitief te verlaten. Eén keer had hij haar geslagen en dat was genoeg. Nu zit zij op de bank in de huiskamer van haar ouderlijk huis in Vasant Kunj, een buitenwijk van Delhi. Haar twee zoontjes liggen al in bed. ,,Op seksueel gebied presteerde hij ook niets meer. Volgens mij is hij gewoon homo.''

Het is negen uur 's avonds en over een uur is het etenstijd. Moeder Suman komt de keuken uit. Ze zegt: ,,Als het niet gaat binnen een huwelijk, moet je er niet verder mee gaan. Wij zullen haar altijd steunen.'' Een bediende serveert ondertussen mierzoete thee met melk en koekjes.

Haar oom had haar ex-man gevonden. Een grote, aantrekkelijke jongeman met een goedbetaalde baan bij Reliance Industries, India's grootste bedrijf. Twee keer kwamen de families bij elkaar voor nadere kennismaking. Ze was toen 22 jaar, had eigenlijk altijd van een ,,liefdeshuwelijk'' gedroomd maar vond het toch wel ,,gaaf'' om te trouwen, ook al was het gearrangeerd. Haast was daarbij geboden: de aanstaande schoonmoeder lag op sterven en ze wilde het huwelijk van haar zoon graag meemaken. Binnen twee maanden was de zaak beklonken.

Acht jaar later was het huwelijk voorbij. De man werd verlaten door zijn vrouw. De normaalste zaak van de wereld? Nee, niet in India. India heeft nog altijd een van de laagste echtscheidingspercentages ter wereld (1,6 procent in 2001). Maar het scheidingsklimaat is voorzichtig aan het veranderen. Overzichten van rechtbanken laten zien dat het tegenwoordig steeds vaker vrouwen zijn in de grote steden, die het initiatief nemen voor het beëindigen van het huwelijk. Voorheen was dat ondenkbaar. Uit cijfers van het Indian Statistical Institute blijkt bovendien dat het aantal scheidingen aan het groeien is: het aantal gescheiden mensen bedroeg in 1997 ruim 6 miljoen, terwijl dat er tegenwoordig naar schatting zo'n 9 miljoen zijn.

Vroeger wilden vrouwen ten koste van alles geen scheiding, zelfs als ze geslagen werden, zegt Meenakashi Lekhi, echtscheidingsadvocate in Delhi. ,,Maar nu neemt het aantal scheidingen toe. Geweld, financiële problemen en een slechte seksuele relatie kunnen voor vrouwen redenen zijn om een punt te zetten achter hun huwelijk.''

Scheiden in India is altijd een schande geweest. Met name voor de ouders, de familie van de echtgenoten. Een gescheiden vrouw loopt zelfs het risico dat zij verstoten wordt door haar ouders. Zij zal zich weel twee keer bedenken voordat zij haar man de rug toekeert. Anders dan in het Westen, waar het huwelijk vooral een aangelegenheid is van twee mensen, trouw je in India met de familie van je aanstaande. Meestal trekt de vrouw in bij haar schoonouders. Een vrouw die een keertje met vriendinnen een avondje wil stappen, moet dan het controlerend oog van haar schoonfamilie trotseren. De druk van de families houdt de koppels vaak bij elkaar, maar veroorzaakt tegelijkertijd ook spanningen binnen de relatie.

Advocate Lekhi zegt: ,, Je werd vroeger als gescheiden vrouw als een paria behandeld. Je had buiten het huwelijk eigenlijk geen identiteit. Meestal waren vrouwen in het verleden financieel afhankelijk van hun man. En dat is nu anders.'' Vrouwen als de 32-jarige Payal Devgan (financieel adviseur bij Citibank) hebben tegenwoordig gewoon een goed diploma op zak en zijn vaak professionals, met banen in de advocatuur of IT-sector. Ze zijn onafhankelijker.

De economische groei van India heeft er voor gezorgd dat meer en meer vrouwen ook kiezen voor een carrière. Op de huwelijksmarkt is dat tegenwoordig een pluspunt. ,,Maar als je een goede baan hebt, is ook het eenvoudiger om je man te verlaten. Je kunt zelf een eigen huis regelen als het nodig is, zodat de buren van je ouders bij wijze van spreken niets door hoeven te hebben. Tegelijkertijd zie je ook dat de jongere generatie scheidingen makkelijker accepteert'', zegt advocate Lekhi.

Hoe het er vroeger aan toe ging, illustreert het verhaal van de 70-jarige Prabha Manchanda, een cliënt van Lekhi. Toen zij dertig jaar geleden scheidde van haar man, vlak nadat ze bevallen was van haar tweede zoon, stond niemand haar bij. Gynaecologe Manchanda is een pittige vrouw met kort grijs haar. ,,Ik heb altijd kort haar gehad (de meeste vrouwen in India hebben lang haar) en mijn man had daar moeite mee. Hij was docent en kon het ook niet hebben dat ik een topfunctie had in een prestigieus ziekenhuis. Hij sloeg me.''

Op een dag nadat hij haar weer een keer in elkaar geslagen had, verliet zij hem, en trok bij haar ouders in. ,,Toen ik wilde scheiden, bleek hij dat niet te willen. Mijn ouders wilde ook liever dat ik terug ging naar hem. Ik weigerde dat, waarop ze me het huis hebben uitgezet. Mijn vader, zelf ook een arts, iemand die gestudeerd had, zei: `wat zullen de mensen zeggen als ze er achter komen dat mijn dochter is gescheiden?'''

De verbanning kwam hard aan voor iemand die opgegroeid was in een cultuur waar hechte familiebanden voorop staan. ,,Ook mijn broer wilde niets meer met me te maken hebben. Ik stond er helemaal alleen voor.'' Manchanda verloor ook nog eens haar baan, maar zette vervolgens zelf een kliniek op. En dat was haar redding. ,,Mensen hebben altijd een goede dokter nodig.'' Voor de buitenwereld moest ze zich niettemin gedragen, want een gescheiden vrouw met kinderen werd met argusogen bekeken. ,,Ik had zoons en die gingen naar school. Zij konden niet een moeder hebben die er vriendjes op na hield.''

Natuurlijk had ze best willen hertrouwen. ,,Maar hier willen mannen niet trouwen met een gescheiden vrouw die kinderen heeft, alleen als ze uit zijn op je geld.''