Visueel essay over afgoderij

Mana is een Polynesisch woord dat de Maori gebruiken om een spirituele kracht te beschrijven die volgens hen in alle objecten zit. In Mana: Beyond Belief worden wereldwijd rituelen, ceremonieën, plekken van verering en objecten bezocht die voor de mensen die er op af komen een bijzondere, al dan niet, spirituele betekenis hebben. De documentaire toont het zonder commentaar, in vaak adembenemende beelden. Hoe bijvoorbeeld een voorouderritueel werkt in Benin en wat de betekenis ervan is, wordt niet uitgelegd. Ook is soms niet duidelijk wáár op de aardbol we ons precies bevinden. Geen nood, er is ook een website die de gefilmde plekken beschrijft (www.mana-the-movie.com) en een boek met essays dat ongetwijfeld dieper op de materie ingaat.

Juist het ontbreken van enig commentaar zorgt ervoor dat duidelijk wordt dat elk volk, elke cultuur behoefte heeft aan een (af-)god. Interessant wordt het traject van de documentaire: de verering van de pagode met Boeddha's haarlok op een goudgeschilderde rots in Birma of de Navajo die de kegelvormige `hogan' aanbidt, verschilt hemelsbreed met de Elvis-lookalikes die Graceland bezoeken en de Mexicaan die zijn identiteit ontleent aan de Chevrolet waarin hij voorzichtig rondrijdt. Af en toe gaat de `lowrider' omlaag, een spoor van vonken op straat achterlatend. Of is de mana toch hetzelfde?

De documentaire is een visueel essay dat prikkelt tot het stellen van veel vragen. Was spiritualiteit vroeger vooral een privé-zaak tussen aanbidder en aanbedene, nu is er aan massaliteit niet te ontkomen en lijkt het geestelijke aspect op de tweede plaats te komen. Zo zijn de Japanners die het kersenbloesemfestival bijwonen meer geïnteresseerd in het zo veel mogelijk drinken van saké dan in de `O-Hanami' zelf. En worden de groepen toeristen na een glimp van de Turijnse lijkwade weer snel naar buiten gedirigeerd. Spiritualiteit is big business.

Het Capitool verkoopt vlaggen die een halve seconde buiten hebben gewapperd en biedt een verzamelaar `authentieke' lichaamsdelen aan: van president Woodrow Wilsons brein tot de hand van Edgar Allan Poe.

Mana: Beyond Belief. Regie: Peter Friedman en Roger Manley. In: 17 bioscopen (Cinema Delicatessen).