Rode bolwerk aan de Rijn wankelt

In de Duitse deelstaat Noordrijn-Westfalen zijn zondag verkiezingen. Als de oppositie wint, wordt Duitsland een ander land.

Jürgen Rüttgers praat graag over dieren. Over de korenwolf, over de lamprei, over Bechstein's vleermuis. De fabels van Jürgen Rüttgers druipen van sarcasme. Zijn boodschap: waar rood en groen aan de macht zijn wordt elke slak op handen gedragen, maar wordt de mens vergeten.

Jürgen Rüttgers is lijsttrekker van de Christlich Demokratische Union (CDU) in Noordrijn-Westfalen, het traditionele bolwerk van de Duitse sociaal-democratie. Als de christen-democraat Rüttgers zondag de regionale verkiezingen aan Rijn en Roer wint, zal Duitsland een ander land worden. Als Rüttgers wint, sneuvelt het laatste rood-groene bolwerk in de regio. Als Rüttgers wint, komt in de grootste Duitse deelstaat een einde aan bijna veertig jaar SPD-heerschappij. Als Rüttgers wint, zullen de spanningen in de rood-groene coalitie van kanselier Gerhard SchRÖder in Berlijn snel oplopen.

Volgens de opiniepeilingen gooit Jürgen Rüttgers hoge ogen. De CDU zou kunnen rekenen op 44 procent van de stemmen. De SPD, onder leiding van de huidige minister-president, Peer Steinbrück, zou niet verder komen dan 35 procent. Steinbrück put hoop uit de wetenschap dat een kwart van de kiezers nog geen keuze heeft gemaakt. Rüttgers leest in de peilingen een diepgeworteld verlangen naar een politieke omwenteling. Zijn slogan: Genug ist genug.

De verkiezingen in `NRW' worden ook wel de ,,kleine Bondsdagverkiezingen'' genoemd. Het is in elk geval de laatste krachtmeting tussen SPD en CDU voor de echte Bondsdagverkiezingen, september volgend jaar.

Als Rüttgers op verkiezingstournee op het bekoorlijke platteland van Münsterland of Ost-Westfalen over dieren begint, heeft hij het publiek snel op zijn hand. De korenwolf, zegt hij op de markt in Herford, blokkeerde jarenlang de aanleg van een industrieterrein op de Duits-Nederlandse grens. Maar, zegt Rüttgers, niemand heeft er ooit een korenwolf gezien!

De korenwolf van Aken is hét symbool ,,voor absurde discussies'' die een moderne infrastructuur in de weg staan. De korenwolf is daarmee de vijand van de werklozen. Zonder industrieterrein geen nieuwe banen. In een deelstaat met één miljoen werklozen is dat niet verantwoord.

Tussen de vakwerkhuizen in Herford krijgt Rüttgers veel applaus. Meer applaus dan de plaatselijke kunstenaar Ernie, die, slechts gehuld in een zonnebril, ongevraagd laat zien wat hij zoal te bieden heeft. ,,Veel dieper kunnen we hier niet meer vallen'', zegt Hendrina Küth, terwijl ze naar Rüttgers luistert. ,,Er moet iets gebeuren.'' Werkloosheid. Schulden. Te weinig leraren.

Küth exploiteerde vroeger een lingeriewinkel. Graag haalt ze herinneringen op aan de jaren zestig en zeventig, toen de zware industrie in NRW voor welvaart zorgde. Eigenlijk vindt ze Peer Steinbrück wel sympathiek, maar de SPD maakt op haar een vermoeide, uitgeloogde indruk. De tijd van de SPD is voorbij, zegt ze. ,,Jammer voor Steinbrück.''

De lamprei, zegt Rüttgers die avond in Ahlen, mag bij het vliegveld Münster/Osnabrück straks onder een glazen startbaan door zwemmen. Speciaal voor de riviervis wordt een deel van de baan aangelegd met glazen blokken. Dat is mooi, schampert Rüttgers, maar even verderop moet hij in een donkere tunnel onder een snelweg door! Zoals de vis dat overigens al jaren doet. Extra kosten: 15 miljoen. Aan bureaucratische uitwassen van dierenliefde moet snel een einde komen, roept Rüttgers in de Stadthalle. Genug ist Genug. Aansluitend speelt een schoolorkest ijverig songs van The Beatles.

In Halle neemt Rüttgers de vleermuis op de korrel. Halle is een slaperig stadje in Westfalen. De groenteboer heeft zijn winkel tussen de middag gesloten en een standbeeld in het winkelcentrum herinnert aan `Haller Willem', een legendarische koetsier die met de komst van de stroomtrein Osnabrück-Bielefeld in 1886 werkloos werd.

Rüttgers houdt een korte toespraak, pal aan een belangrijke verkeersader die dagelijks 20.000 voertuigen door het stadje loodst.

In de regio rond Halle in Westfalen wordt al decennia gestreden over de aanleg van 20 kilometer snelweg die het doorgaande verkeer om het stadje heen zou leiden. Maar de politiek kan het niet eens worden over een milieuvriendelijk traject. De tegenstanders vrezen voor het overleven van Bechsteins vleermuis.

Rüttgers wordt in Halle bijgestaan door Elmar Brok, vooraanstaand lid van de fractie van de christen-democraten en conservatieven in het Europees Parlement en uit deze regio afkomstig. Brok beweert dat besluiten in Nederland over dit soort verkeerskwesties maximaal vier jaar zouden duren. In Duitsland kan dat volgens hem oplopen tot veertig jaar. En die vleermuis? ,,Die is in een rugzakje helemaal van Bielefeld hierheen gebracht'', lastert Brok. De ruimtelijke ordening houdt hier geen rekening met de mens, roept Rüttgers, terwijl de vrachtwagens door het smalle straatje denderen.

Jürgen Rüttgers houdt van pregnante slogans. Vijf jaar geleden werd hij beroemd met de leuze: `Kinder statt Inder' (kinderen in plaats van Indiase immigranten aan wie de computerbranche behoefte had, red.). Destijds werd hij voor die uitspraak verketterd als xenofoob en nationalist.

Aan boord van zijn campagnebus ontkent hij stellig dat hij die slogan bedacht heeft. ,,Ik heb dat nooit gezegd. Ik heb gezegd dat er meer geld moet komen voor onderwijs en dat de problemen op de Duitse arbeidsmarkt en bij de sociale voorzieningen niet met immigratie opgelost kunnen worden.'' De kreet, zegt Rüttgers, is bedacht door een journalist.

Immigratie en integratie spelen in de huidige verkiezingsstrijd nauwelijks een rol. Dat is vreemd in een regio die multicultureel is als geen andere in Duitsland. Dat is vreemd gezien het debat over de islam dat sinds 2001 ook in Duitsland wordt gevoerd. Dat is vreemd omdat de moord op de Nederlandse filmmaker Theo van Gogh ook in de Duitse grensstreek de aandacht op de multiculturele samenleving vestigde.

Even flakkerde het onderwerp op toen Rüttgers in een talkshow stelde dat hij het katholieke geloof superieur acht aan andere godsdiensten. De SPD las in die uitspraak discriminatie. Rüttgers stelde in de praatprogramma echter ook dat gelovigen van álle godsdiensten zich zonder aarzeling tot hun geloof moeten bekennen, om vervolgens vanuit die positie met elkaar in gesprek te raken.

De verkiezingsstrijd, zegt Rüttgers in de bus, heeft maar één onderwerp. ,,Jobs, jobs, jobs.''

(Dit is het eerste deel van een tweeluik over de verkiezingen in Noordrijn-Westfalen op zondag 22 mei.)