Raad van Europa `wel spectaculair'

De Raad van Europa geldt als het voorportaal van de Europese Unie. Maar door de Europese Grondwet dreigt het gevaar van overlapping.

De Raad van Europa, het oudste naoorlogse gezamenlijke orgaan van de landen op het continent, gaat nauwer samenwerken met de Europese Unie. Premier Jean-Claude Juncker van Luxemburg zal hierover concrete aanbevelingen doen. Dit is besloten op een tweedaagse conferentie in Warschau van staatshoofden en regeringsleiders van de in totaal 46 landen van de Raad.

Een herbezinning op de kerntaken is volgens alle leden nodig nu de inmiddels tot 25 landen uitgebreide Europese Unie een steeds vastere structuur begint te krijgen. Zeker met de Europese Grondwet waarin het handvest voor de grondrechten van de mens volledig is opgenomen dreigt het gevaar van overlapping. De Raad van Europa houdt zich van oudsher bezig met mensenrechten. Daartoe beschikt de Raad in Straatsburg over het Europees Hof voor de Rechten van de Mens waar burgers uit de lidstaten klachten kunnen deponeren. In Luxemburg waakt het Europese Hof van Justitie voor de uitvoering van de regels binnen de Europese Unie. Binnen de Unie zijn de landen het erover eens dat het Hof in Luxemburg zich niet met dezelfde onderwerpen moet gaan bezighouden als het Hof in Straatsburg. In de praktijk komt het erop neer dat zaken die verband houden met mensenrechten zullen worden behandeld door de rechters in Straatsburg.

In de gisteren aangenomen politieke verklaring staat dat de Raad van Europa zich moet concentreren op het bevorderen van mensenrechten, democratie en de rechtsstaat in de aangesloten landen. Daarmee werd een aanzet gegeven om iets te doen aan het kwijnende bestaan van de in 1949 opgerichte Raad die sinds de val van de Muur in 1989 met een tegengestelde ontwikkeling te maken kreeg. Aan de ene kant nam het aantal leden met de komst van een groot aantal landen uit Oost-Europa, waaronder de Rusland, fors toe. Zeker op het belangrijkste werkgebied van de Raad, het bevorderen van rechtsstaat en democratie, leidde dit tot een toename van de activiteiten. Maar tegelijk gaven de ontwikkelingen in Oost-Europa een impuls aan de Europese Unie die weer ten koste ging van het gewicht van de Raad.

Dat laatste werd in Warschau ook geïllustreerd door de lijst van afzeggingen die naarmate de conferentie dichterbij kwam steeds verder groeide. Zo waren de Russische president Poetin, zijn Franse ambtgenoot Chirac en de Britse premier Blair niet aanwezig. Premier Balkenende schoof alleen de laatste dag aan, net als de Duitse bondskanselier SchRÖder.

In alle toespraken werd gewezen op het bestaansrecht van de Raad van Europa, maar de bijkomende boodschap was wel dat de organisatie zich dan zou moeten weten te beperken tot de kerntaken. En dan gaat het vooral om het ontwikkelen van de jonge democratieën in Oost-Europa. De Raad van Europa wordt wel beschouwd als het voorportaal van de Europese Unie. Het was niet voor niets dat de Oekraïense president Joesjtsjenko in Warschau nog eens zijn belangstelling voor het lidmaatschap van de EU kenbaar maakte. Geen land dat nu lid is van de Unie was niet eerst lid van de Raad van Europa.

Bij het vormgeven van de rechtsstaat en het bevorderen van de mensenrechten speelt de Raad een cruciale rol. Zo zijn de zogeheten Kopenhagen-criteria, waaraan de Europese Unie toetst of landen kunnen toetreden tot de EU, ooit ontwikkeld door de Raad van Europa. Maar in de schijnwerpers komt de Raad hiermee niet te staan. Zoals de huidige voorzitter van de parlementaire assemblee van de Raad, de Nederlandse senator René van der linden, opmerkte: ,,Het is misschien geen spektakel waar wij mee bezig zijn, maar het is wel spectaculair.''