`In dit milieu moet je af en toe iemand vasthouden'

Criminelen hanteren steeds vaker gijzeling als een soort incassomiddel bij zakelijke geschillen. Vorig jaar werden honderden mensen gegijzeld of ontvoerd.

De Rotterdamse crimineel T. neemt zijn kin tussen wijsvinger en duim. Hij denkt diep na. De vraag was hoe vaak hij onwillige `zakenpartners' heeft ontvoerd en gegijzeld. Zelf spreekt T. liever van `vasthouden'. ,,O, zo vaak'', zegt hij. ,,Een keer of vijftien.''

Mensen vasthouden doe je in uiterste gevallen, vertelt de crimineel. Hij zit in de directeursstoel van zijn autobedrijf op een Rotterdams industrieterrein. Het bedrijf heeft hij met in de criminaliteit verdiend geld opgezet. Soms, is zijn relaas, kun je gewoon niet anders. De crimineel van Turkse afkomst doceert: ,,Je levert hem bijvoorbeeld een lading (drugs, red.) en hij verzuimt te betalen. Je geeft hem kans na kans, maar hij wil je nog steeds niet je geld geven. Dan moet je optreden. Als je niets doet, verlies je je kracht, je aanzien. Als je iemand laat wegkomen, zullen anderen je ook proberen te bedonderen, aan het lijntje houden. Dan kun je je zaken in dit milieu wel vergeten.''

Zijn brede, getrainde schouders dienen als bewijs van jarenlang gezwoeg in de fitnessruimte van diverse huizen van bewaring en gevangenissen. Meer dan de helft van zijn volwassen leven heeft de bijna dertigjarige T. achter de tralies doorgebracht.

T. zat vanaf zijn zestiende straffen voor diverse geweldsdelicten uit. Eén keer is hij veroordeeld wegens het doodschieten van een Rotterdamse crimineel, vaker voor drugshandel, afpersing en bedreiging. Toch heeft hij nooit vastgezeten wegens ontvoering of gijzeling. Zijn slachtoffers hebben ook nooit aangifte gedaan bij de politie. `Vasthouden' doet T. naar eigen zeggen niet meer. Zijn laatste gijzeling dateert volgens hem van ruim vier jaar geleden.

De politie signaleert een zichtbare stijging van het aantal vrijheidsberovingen in de afgelopen jaren. Volgens Willem Woelders, chef centrale recherche van het korps Amsterdam-Amstelland, is die toename een gevolg van de steeds grotere belangen in het criminele milieu. Mislukte drugstransacties vormen vaak het motief, zeggen Woelders en Kees de Rijk van het Korps Landelijke Politiediensten (KLPD). De Rijk adviseert rechercheurs bij gijzelingen, ontvoeringen en afpersingen. Hij stuit zo nu en dan ook op vrouwenhandelaren die prostituees of criminele tegenstanders gijzelen.

Beide politiefunctionarissen zeggen dat gijzelingen en ontvoeringen een soort `incassomiddel' zijn voor criminelen. ,,Als er iemand vandoor is gegaan met de drugs, of als de groep is geript. Dan wordt zo'n crimineel of een naaste van hem enige tijd gegijzeld om alsnog betaling of teruggave van de drugs af te dwingen.'' De geëiste bedragen variëren van honderdduizend tot een miljoen euro. ,,Je hoort niet officieel dat er betaald is.''

Het zijn meestal Turkse, Marokkaanse, Antilliaanse, Colombiaanse en Surinaamse criminelen die gijzeling als middel hanteren. Woelders: ,,Gijzelnemers komen uit landen met een hard crimineel regime. Op last van hun leiders in thuislanden passen de pionnen hier hun misdaadcultuur toe. Dat is ook waarom we bij ontvoeringen niet doorrechercheren om de opdrachtgever op te pakken. Die zit toch in het buitenland.''

A. van Baaren, projectcoördinator bij de dienst centrale recherche van het korps Amsterdam-Amstelland. ,,Anders dan bij liquidaties worden bij ontvoeringen en gijzelingen geen criminelen uit het buitenland ingevlogen om de klus te klaren.''

Nederlandse criminelen beseffen heel goed dat gijzeling geen effectief middel is, meent Woelders. ,,Ze weten ook dat ze dan verhoogd risico lopen. De politie zet bij een gijzeling alles op alles om de zaak tot een goed eind te brengen.''

Het ophelderingspercentage bij gijzelingen die bekend worden bij de politie is maximaal – vorig jaar wist de Amsterdamse politie in álle gevallen het slachtoffer te bevrijden. Enkele keren moest een arrestatieteam door bestorming van een pand een gijzeling beëindigen. Naast de daders worden soms ook slachtoffers aangehouden, als uit onderzoek blijkt dat ze betrokken zijn bij criminaliteit. ,,Dat is ook een reden waarom familie en vrienden van slachtoffers ons niet altijd inschakelen'', zegt Woelders. ,,Ze zijn zelf ook crimineel bezig.'' Alleen in uiterste nood, als de familie van het slachtoffer het gewenste bedrag niet heeft en bang is voor zijn leven, wordt de politie gebeld.

Het hoge ophelderingspercentage is grotendeels te danken aan de criminelen zelf, zegt Woelders. Omdat gijzelingen spontaan ontstaan, is de voorbereiding minder professioneel, zegt Woelders. Als het gesprek om een conflict op te lossen niet naar tevredenheid verloopt, wordt vaak ter plekke besloten om te gijzelen. ,,Dan wordt gezegd: nou mag je niet weg. Zelden worden mensen uit hun huizen of auto's meegenomen'', zegt Van Baaren.

Woelders: ,,Daarnaast zijn er ook bewegingen tussen de ontvoerders en de familie van de gegijzelde. De daders willen geld. Daardoor krijgen we altijd contact en dat vergroot onze kansen.''

De Rotterdamse crimineel T. heeft zich nooit laten afschrikken door een hoge strafmaat. Elke keer riskeerde hij minimaal vijf en maximaal tien jaar celstraf. Zoiets hoort nu eenmaal bij zijn bedrijfsvoering. T. gebruikte vaak een loods of een eengezinswoning om iemand `vast te houden'. Soms, heel soms, als de `gast' bleef weigeren zijn schuld af te lossen, moest T. de ernst van de situatie duidelijk maken. ,,Je knipt een vingertop of je trekt een nagel af. Zeer pijnlijk.'' Muren van flatwoningen zijn niet bestand tegen geschreeuw.

Zonder het afhakken van lichaamsdelen te bevestigen, zegt De Rijk van het KLPD ook dat slachtoffers worden mishandeld en bewerkt met bijvoorbeeld brandende sigaretten. ,,Het gebruik van geweld tijdens gijzelingen neemt toe.''

Maar vaak hoefde T. geen geweld toe te passen. Hij voerde altijd eerst een serieus gesprek. Hij lette er altijd op dat hij de eer van zijn slachtoffers niet onnodig zou krenken. ,,Je moet het niet te persoonlijk maken. Het zijn zaken, dus blijf je in eerste instantie zakelijk.''

Volgens T. beseften zijn slachtoffers dat ook. Ze verzuimden hun schuld af te lossen omdat ze van dat geld nog meer geld konden maken in andere handel. Ze waren zich bewust van de risico's, vertelt T. ,,En we maakten ze duidelijk dat ze een grens hadden bereikt.''

Nooit heeft T. te maken gehad met een `gast' die zich later kwam wreken. ,,Je bent misschien wel hard geweest, maar altijd respectvol. Hij weet ook wel dat zijn vasthouden puur zakelijk is geweest. Het hoort erbij.''