De Dandies zullen nooit doden

Tien jaar geleden is het nu alweer dat Lars von Trier en zijn protégée Thomas Vinterberg de filmwereld onveilig maakten met hun Dogma-manifest. Daarin zwoeren zij een eed van filmische kuisheid en zo zouden zij de filmkunst wel eens even gaan bevrijden van zijn door het klatergoud van Hollywood gedicteerde valsheid. Dat resulteerde in een paar dozijn meer of minder officiële Dogma-films met hun The Idiots en Festen nog steeds als hoogtepunten. Het voornaamste stijlkenmerk, de beweeglijke digitale camera, maakte van de Dogma-film zelf een genre.

Voor Dear Wendy bundelden zij hun krachten weer. Von Trier nam het scenario voor zijn rekening en Vinterberg tekende voor de regie. Dat pakte verrassend uit. Von Triers strenge Brechtiaanse vervreemdingsstructuren, krijgen van Vinterberg een speelsheid mee die de films van diens leermeester vaker ontberen. Desondanks is de film een echte Von Trier. Na zijn onttakeling van de (Amerikaanse) omgang met thema's als religie (Breaking the Waves), de doodstraf (Dancer in the Dark), immigratie (Dogville) en racisme (in zijn nieuwste film Manderlay), pakt de filmmaker-auteur in Dear Wendy het wapenbezit aan.

Plaats van handeling is het fictieve Amerikaanse mijnwerkersstadje Estherslope, dat eruit ziet alsof op de gekrijte plattegrond van Von Triers voorlaatste film Dogville nu daadwerkelijk huizen zijn gebouwd. Uitgangspunt is de door Jean-Luc Godard beroemd geworden uitspraak dat alles wat je voor een film nodig hebt een pistool is en een meisje. In Dear Wendy vallen beide samen in het in de titel geliefkoosde voorwerp van bewondering.

Het begint allemaal als protagonist Dick (Jamie Bell), een jongvolwassen man met meer dromen dan daden en gehinderd door een vaag gevoel van existentieel onbehagen, blijft zitten met een tweedehands klappertjespistool. Een pacifist met een wapen, hij ziet er de ironie wel van in. Vinterberg zelf is op de website van de film ernstiger: ,,Pacifisten met wapens, is dat niet precies het beeld wat de westerse wereld van zichzelf heeft'', vraagt hij zich af.

Vanaf het moment dat Dick ontdekt dat zijn wapen geen speelgoed is, maar echt, dringt zich de onvermijdelijke vraag op hoe lang het duurt voordat er geschoten gaat worden en wanneer, als dat schot eenmaal gevallen is, de eerste dode zal volgen. Nauwkeurig en met sardonisch plezier tekenen Von Trier en Vinterberg dat proces uit. Eerst komt het zelfvertrouwen. Dick verzamelt een stelletje geestverwante `losers' om zich heen, een gehiem genootschap dat hij de Dandies noemt. In een oude mijn hullen zij zich in negentiende-eeuwse fantasiekostuums en luisteren ze naar muziek, zoals It's the time of the season for loving van The Zombies. `Loving' is voor de Dandies in de film een eufemisme voor doden.

Dan volgt de overmoed: het dankzij hun wapens gevonden zelfvertrouwen is zo groot dat de Dandies het ondenkbaar achten dat zij ooit een fataal schot zullen lossen. Ze geloven zelfs dat ze van een moordenaar een pacifist kunnen maken. Natuurlijk bewijst de film dat andersom altijd eenvoudiger is.

Daar dringen de parallellen met diverse voorbeelden van extreem wapenmisbruik in Amerika zich op, van de FBI-bestorming in Waco tot de massamoord op een highschool in Columbine. Wat Dear Wendy origineel en soms verbluffend maakt is de tragische vreugde waarmee die Werdegang in beeld wordt gebracht. Van sociaal drama ontwikkelt de film zich via de historische western tot een bijna onvervalste Amerikaanse outlaw-film. Bijna. En daar zit de crux. Weet je wel dat jullie het soort jongens zijn waar dit land groot mee is geworden, vraagt de sheriff (Bill Pullman) aan Dick.

Von Trier en Vinterberg zijn van mening dat zelfs die outlaw-traditie in Amerika en de Amerikaanse film geperverteerd is, en Vinterberg gebruikt de stilistische conventies van juist de Amerikaanse filmgenres bij uitstek om dat te laten zien. Ja, iedereen kan wel met een wapen zwaaien en zeggen dat hij het niet met het gezag of de wet eens is. Maar ook iedereen kan door een opeenstapeling van misverstanden opeens in een belegerde gijzelingssituatie terechtkomen, waaruit de rede geen uitweg meer biedt. Is wat dan gebeurt moord, zelfmoord of een offer? Voor het echte `loving' is het dan te laat. Maar we willen wel hópen dat het had gekund. Dear Wendy zet op dat punt tot denken aan, door zowel het conservatieve als het vooruitstrevende antwoord op die vraag te bieden.

Dear Wendy. Regie: Thomas Vinterberg. Met: Jamie Bell, Bill Pullman, Michael Angarano, Danso Gordon, Novella Nelson, Alison Pill. In: 14 bioscopen.