Chinees avontuur kan mislukken

Het avontuur van het Chinese TCL met het Franse Alcatel is wegens torenhoge verliezen mislukt.

Is deze geflopte buitenlandse joint venture het begin van het einde van China's expansieplannen?

,,China goes Europe'', stond als kop boven een verhaal in het blad Think: act. Dat was afgelopen december. Het blad is een uitgave van Roland Berger, consultants in München sinds 1967. De binnenlandse markt werd in China overvol. Expansie naar de wereldmarkten een uitkomst. ,,China komt eraan'', schreef het blad. Overdreven?

De feiten gaven de consultants gelijk. Het Chinese elektronicaconcern TCL, gevestigd in de zuidoostelijke provincie Guangdong, had al de televisiedivisie van het Franse Thomson overgenomen. Het was daarmee in één klap de grootste fabrikant van televisies ter wereld. TCL lijfde daarna de mobiele-telecomdivisie van het Franse Alcatel in en zei dat het in vijf jaar tijd de grootste fabrikant van mobieltjes ter wereld wilde worden. Geruchten over Chinese overnames in Oost-Europa volgden. De overname van de pc-divisie van IBM door het Chinese Lenovo bewees dat China inderdaad de wereldmarkten bestormde. Totdat het een ander gezicht toonde: China liet de bijna failliete Britse autofabrikant MG Rover vallen. Het eerste zichtbare teken dat een les was geleerd?

Met hangende pootjes moest maandag TCL, een van de grootste elektronicaconcerns van China, bekennen dat zijn ambitie met de mobieltjes van Alcatel is gesneuveld. De verliezen zijn torenhoog, het gezichtsverlies groot. Bij de tv's van Thomson lijkt het ook mis te gaan, gezien de snelgroeiende verliezen daar. TCL heeft zich in zijn mondiale ambities verslikt.

Chinese staatsbedrijven worden door de machthebbers in Peking aangemoedigd om in het buitenland te investeren. Chinese kapitaalexport vermindert de druk op de yuan en daarmee op Peking om zijn munt te revalueren. Bij MG Rover bewees China dat het niet langer over één nacht ijs zal gaan. Het eiste – aan de vooravond van de Britse parlementsverkiezingen – geld van de Britse regering. Geld dat er niet kwam, en dus besloot China, dat wil zeggen het staatsbedrijf Shanghai Automotive Corporation, de verlieslijdende Britse fabrikant aan zijn lot over te laten. Verlieslijdende buitenlandse bedrijven opkopen loont niet, zo lijkt de les die China door schade en schande leert.

Bij zijn buitenlandse avonturen gaat het China om de merknaam, het distributienetwerk en, niet het minst, om de kennis. Maar bij de mislukte gezamenlijke onderneming met Alcatel – waarin TCL net als bij die met Thomson de meerderheid verwierf – koopt het Franse concern nu zijn Chinese partner uit op het vitale onderdeel patenten. Voor TCL blijft van dit avontuur als pronkstuk alleen de merknaam over. Maar een merknaam verliest aan waarde als de technologie achterblijft. En wat heb je dan nog aan het distributienetwerk?

Van meet af aan wezen analisten erop dat de winst die TCL - met noteringen aan de beurs van Shenzhen en Hongkong – in China maakte te lang en op een te grote schaal bleef wegvloeien naar verliesgevende activiteiten in Europa en Amerika. President-directeur Li Dongsheng heeft bij herhaling geprobeerd investeerders gerust te stellen en gezegd dat de gezamenlijke onderneming met het Franse Thomson tegen eind 2005 geen verlies meer zal maken, maar ook daarover rijst almaar meer twijfel.

Bij zijn mobieltjes verliest TCL op zijn thuismarkt snel marktaandeel aan de gevestigde buitenlandse merken als Nokia, Motorola en Samsung. Zij zijn, na een terugval, onder jonge Chinezen weer populair, dankzij een uitgekiende combinatie van technologie en marketing waaraan TCL niet kan tippen. Vorig jaar kelderde de verkoop van TCL's eigen mobiele merk met een kwart en sloeg de winst om in verlies. Wegens extra voorzieningen, niet op de laatste plaats voor zijn buitenlandse dochters, moest het moederconcern meedelen dat de totale nettowinst in 2004 meer dan gehalveerd was.

,,China's brede invloed op sleutelindicatoren in alle internationale sferen zal vergelijkbaar worden met de mondiale Amerikanisering in de tweede helft van de 20ste eeuw'', voorspelde in december een westerse hoogleraar uit Shanghai tegen Think: act. Dat was na de overname van de pc-divisie van IBM door Lenovo. Een Chinese woordvoerster van TCL zag het wat haar bedrijf betrof scherper. Of het model van expansie ging werken, wist zij nog niet, zei ze tegen deze krant. Ze was voorzichtig. ,,Het is een strategie die haar succes nog niet heeft bewezen.''