Von Trier voelt zich `voor 60 pct Amerikaan'

In Cannes werd Amerika weer bekritiseerd. Verholen door Lucas, van wie het laatste `Star Wars'-deel in première ging. Onverholen door Von Trier, die een film maakte over de slavernij.

Laat zondagavond stond op de roltrap van het festivalpaleis nog een eenzame stormtrooper. Zelfs wie wilde kon het spektakel niet vermijden. Star Wars was overal dit weekeinde in Cannes, waar het laatste deel van de in 1977 begonnen serie, Revenge of the Sith, buiten competitie in première ging. Regisseur George Lucas kreeg op een groot cruiseschip Cannes een speciale festivalprijs uitgereikt. In de postvakjes van de pers lag niet alleen stamboom van de familie Skywalker, maar ook een timeline van Star Wars door de jaren heen.

Alsof de serie niet alleen het tijdperk van de blockbusters heeft ingeluid, maar ook van belang was voor de wereldgeschiedenis, worden ook het aantreden van Nixon en de val van de Berlijnse muur vermeld op de tijdsbalk. De oorlog in Irak is ook met de sciencefiction serie in verband te brengen. ,,Star Wars draait om de vraag hoe een democratie zich uit kan leveren aan een dictator,'' zei Lucas. De regisseur ging nog verder: ,,Toen ik het scenario van de eerste film schreef, was mijn land getraumatiseerd door de oorlog in Vietnam; het doet me pijn te constateren dat het laatste deel in première gaat tijdens de oorlog in Irak. We maken dezelfde fouten.''

,,George Bush is een klootzak'', riep de Deense regisseur Lars von Trier op de persconferentie van Manderlay. In dit tweede deel van zijn Amerikaanse trilogie loopt de introductie van democratie met behulp van geweld op niets uit. Grace uit Dogville, nu niet gespeeld door Nicole Kidman maar door Bryce Dallas Howard stuit in het zuiden van de VS op een plantage waar slavernij, zeventig jaar na de afschaffing, nog steeds bestaat.

De stijl is net zo Brechtiaans als in Dogville. Er wordt weer gespeeld in decors die duidelijk decors zijn; soms gaat er zelfs een deur open die je niet kunt zien. De film illustreert nogal overdadig en letterlijk een weinig opzien meer barende gedachtegang: de gevolgen van de slavernij zijn nog zo verwoestend dat het soms lijkt alsof hij nooit is afgeschaft. Belangrijker in dit geval dan de kwaliteit van de film, die meedingt naar de Gouden palm, is dat hij er is.

Een aantal journalisten van overzee leek beledigd door de film en door het feit dat die door een buitenlander is gemaakt. ,,Hoe zou u het vinden als een Amerikaan een film zou maken over Denemarken waarin alle slechte dingen over dat land worden opgerakeld'', was een van de eerste vragen. ,,Ik kan niet wachten hem te zien'', was Von Triers antwoord. Van Trier beweerde vervolgens dat hij eigenlijk ook een Amerikaan is, in ieder geval voor zestig procent, omdat de invloed van Amerika op de wereld zo groot is. ,,Ik kan er alleen niet stemmen. Daarom maak ik er films over.''

Over het eigenlijk onderwerp van de film, slavernij en racisme, sprak niet Von Trier maar Danny Glover, de enige Amerikaanse acteur die naar verluidt aan de film wilde meedoen. De andere slaven worden gespeeld door Engelse en Franse acteurs. Ook Glover had eerst zijn bedenkingen bij het scenario, omdat het verhaal alleen vanuit een wit perspectief wordt verteld en de zwarte personages nogal stereotiep zijn. Glover bleef zijn bedenkingen houden, maar deed toch mee, en prijst nu de moed van Von Trier om er een film over te maken. ,,De Amerikaanse democratie is gebouwd op de ruggen van de slaven. Onze cultuur is bang voor slavernij. Wij hebben nog steeds geen manier gevonden om constructief met dit verleden om te gaan. En de gevolgen zijn er nog steeds. Er zitten in Amerika meer zwarte mannen in de gevangenis dan op de universiteit.''