`Vliegverbod om economische rivaliteit'

Met Onur Air is niets mis, Nederland wil Turkije een loer draaien met het vliegverbod, zo zeggen de Turken. Met economische rivaliteit als inzet.

Al voordat de onderhandelingen in Nederland gisteren over Onur Air begonnen, had een hoge Turkse functionaris een motie van wantrouwen op tafel gelegd. ,,Turkse chartervluchten vormen 90 procent van het vliegverkeer tussen Turkije en Nederland'', zei Topa Bilgetin Toker, hoofd van de Turkse civiele luchtvaart, vorige week tegen de krant Radikal. ,,De oorzaak van het verbod [op landingen van Onur Air, red.] is economische rivaliteit.'' En zo werd Nederland direct al van kwade trouw beticht: veiligheidsargumenten waren maar een stok om Turkse prijsvechters mee te slaan ten faveure van Nederlandse chartermaatschappijen. Uiteindelijk draaide de hele Onur-rel, aldus Toker, om niets anders dan het slijk der aarde.

Het is dat uitgangspunt dat verklaart waarom de emoties de afgelopen dagen zo hoog opliepen. Er is niets mis met Onur Air, aldus Sahabettin Bolukcu, een hoge functionaris van de prijsvechter, tegen het persbureau Reuters. ,,Wij zouden nooit een toestel toestemming geven om te vliegen als er problemen mee waren.'' En als er al iets mis was, was Onur Air dan de enige die misschien wat probleempjes had? In de Turkse pers stonden de afgelopen dagen volop verhalen over incidenten met Nederlandse vliegtuigen. Vrijdagavond werd een KLM-toestel in Istanbul uitgebreid gecontroleerd, wellicht in de hoop Nederland met gelijke munt terug te kunnen betalen.

Hoe het na het mislukken van de onderhandelingen van gisteren verder moet, is een open vraag. Van oudsher kenmerkt het de Turkse onderhandelingstactiek om hard in te zetten om uiteindelijk toch bakzeil te halen.

Een goed voorbeeld van hoe het dan kan lopen, was de crisis over het strafbaar stellen van overspel die eind 2004 uitbrak tussen Turkije en EU. Eerst zette premier Erdogan keihard in: Europa begreep niet dat Turkije anders was en moest zich erbuiten houden, schreeuwde hij zo ongeveer Brussel toe. Maar toen Erdogan besefte dat hij de strijd niet kon winnen, gooide hij op het allerlaatste moment de handdoek in de ring.

Ook de Turkse luchtvaartfunctionarissen, die toch inmiddels uitgebreid van de Nederlandse delegatieleden te horen hebben gekregen wat er mis is met Onur Air, zouden dat morgen kunnen doen. Gemakkelijk zal zo'n capitulatie Turkije niet vallen. Van oudsher maakt het immers ook deel uit van de Turkse psyche om te denken dat zo ongeveer de hele wereld Turkije een loer wil draaien. ,,Heeft Nederland het ook niet bijna onmogelijk gemaakt [voor Nederlanders, red] om met een Turk te trouwen?'' aldus Mehmet, een inwoner van Istanbul die naar eigen zeggen het nieuws goed volgt. Hij refereert daarbij aan de nieuwe Nederlandse vereisten over bijvoorbeeld kennis van het Nederlands.

Hoe belangrijk deze zaak voor Turkije is, bleek uit de hoge Turkse delegatie die gisteren naar Nederland was gekomen. Uiteindelijk draait het om het imago van de Turkse toeristensector. Jarenlang kon Turkije zich profileren als goedkoop land, waar je voor een appel en een ei van de zon kon genieten. Maar als het beeld zou ontstaan dat je als toerist met groot risico naar die Turkse zon vliegt, brengt dat, zeker op lange termijn, schade toe aan Turkije. Het is mede daarom dat ook Nederlandse touroperators de huidige crisis met grote zorg aanzien. ,,Deze rel is geheel onnodig'', zegt Hank Curfs, topmanager bij Turkije-specialist Corendon in Istanbul. ,,Dit weekeinde heeft Onur Air nog ongestoord toeristen naar België vervoerd en vervolgens per bus naar Nederland. Slapen die Belgen dan soms? Nee, natuurlijk niet. Hoe kan het dan zijn dat Onur Air in België wel veilig wordt bevonden maar in Nederland niet?''

Voor de Nederlandse touroperators begint de crisis nu al een flink financieel staartje te krijgen. Zo schat Curfs de kosten voor Corendon tot vanmorgen op ongeveer 1 miljoen euro omdat de touroperator op zeer korte termijn vervangend vervoer moet regelen voor Nederlanders die geboekt stonden bij Onur Air. Maar hij is hoopvol: ,,Het vliegverbod kwam als een donderslag bij heldere hemel, misschien dat morgen een tweede donderslag het ongedaan maakt.''