Vernieuwing hbo is goed voor de samenleving (Gerectificeerd)

Op de kwaliteit van het hoger beroepsonderwijs valt nog heel wat af te dingen. Maar dat onderwijsvernieuwing gelijk staat aan het marginaliseren van kennis is een groot misverstand, meent Ron Bormans.

Er is al tijden een discussie gaande in verschillende kranten over de kwaliteit van het hoger beroepsonderwijs. Deze discussie gaat niet alleen over de vraag hoe goed het hbo is, maar vooral over de vraag of het hbo eigenlijk wel de goede dingen doet. Ik denk van wel. Er valt inderdaad nog veel te doen: op dit moment herkennen studenten zich vaak niet meer in het onderwijs en zijn docenten vaak niet afdoende geprofessionaliseerd. Maar ik vind het belangrijk om aan te geven dat deze tekortkomingen niet moeten leiden tot een integraal veroordelen van een vernieuwingsbeweging waar Nederland uiteindelijk beter van wordt.

Waarom vernieuwt het hbo

eigenlijk?

1.We kunnen niet langer volstaan met mensen alleen te leren wat ze voor hun beroep moeten kunnen. Horloges voor 40-jarige dienstverbanden worden nauwelijks nog uitgereikt, mensen hebben `grillige' carrières en hun moet dus bijgebracht worden hoe ze blijvend kunnen leren en aangesloten kunnen blijven op die kennis die voor hen interessant is.

2.We vernieuwen, opdat het hbo beter aansluit op de beroepspraktijk. We willen er als het ware voor zorgen dat de beroepspraktijk in het onderwijs kruipt. We leren jonge mensen ,,de hamer vast te houden'' door de werkplaats de school binnen te brengen.

3.Innovatie is onze toekomst. Een andere hebben we in Nederland niet.

4.De student bestaat niet. Studenten verschillen meer en meer qua leerstijl, achtergrond en werkervaring. Dus moeten er ook vormen van hoger beroepsonderwijs komen die deze verschillen weten te accommoderen; sterker, die daar slim op inspelen, bijvoorbeeld door die verschillende ervaringen deel te laten zijn van het leerproces.

5.Onderwijskundig onderzoek laat zien dat studenten beter leren, als ze weten waar ze het voor doen. De context begrijpen waarbinnen je integraal rekenen nodig hebt, helpt bijvoorbeeld bij de motivatie om je aan die lastige klus te zetten én het helpt heel goed bij

het duurzaam vasthouden van die kennis.

Wat is die vernieuwing van

het hbo eigenlijk?

1.De onderwijsvernieuwingen in het hbo zijn divers en leiden tot uiteenlopende vormen, maar een constante is dat geprobeerd wordt studenten nadrukkelijk meer verantwoordelijkheid voor het leerproces zelf te geven. Binnen kaders van afspraken wat een diploma moet inhouden, geholpen door een goed systeem van begeleiding, is het winst als we de studenten weten te bewegen tot een actievere houding.

2.Daarbij wordt geprobeerd te werken vanuit `competenties'. Beroepssituaties zijn nog steeds goed te definiëren in termen van vaardigheden, kennis en inzicht, maar studenten leren pas goed als deze drie aspecten geïntegreerd worden toegepast.

3.Er wordt ook gezocht naar een variëteit aan onderwijsvormen in een poging die toe te spitsen op de specifieke leervragen die er zijn. Colleges lenen zich heel goed voor kennisoverdracht, werkgroepen voor het simuleren van werksituaties, één-op-één gesprekken met studenten om na te gaan wat de voortgang inhoudelijk is én om te bepalen of de student in zijn individuele leerweg nog wel op weg is naar het niveau dat recht geeft op een diploma.

4.In het hbo blijven studenten ook gewoon oefenen. Mondhygiënistes blijven in monden kijken, verpleegkundigen blijven oefenen met spuiten.

5.Onderwijsvernieuwingen hebben ook vaak als doel het beroep meer centraal te stellen, reden waarom zo veel werkgevers enthousiast zijn. En door die beroepen steeds te laten variëren, zorgen hogescholen er ook voor dat studenten niet in een fuik terechtkomen, terwijl ze wel met heel veel kennis van beroepspraktijken aan hun loopbaan gaan beginnen.

6.Veel vernieuwingen zijn gericht op het ontwikkelen van vaardigheden die niet direct gekoppeld zijn aan specifieke vakken of beroepen, maar die wel van groot belang zijn voor hbo'ers. Studenten moeten gestimuleerd worden niets als vanzelfsprekend te beschouwen en op zoek te gaan naar de innovatie, ze moeten leren goed te communiceren, ook in vakgebieden waar dat niet altijd als een belangrijke kwaliteit wordt gezien, ze moeten onderzoek kunnen doen, burgerschapzin ontwikkelen, en nog veel meer.

7.Ten slotte zie je op veel plaatsen onderwijsvernieuwing gepaard gaan met het beter inzetten van de moderne media, waaronder internet.

Wat is die vernieuwing

eigenlijk niet?

1.Het grote misverstand dat onderwijsvernieuwing gelijk staat aan het marginaliseren van kennis, moet van tafel. Deze vernieuwingen leiden niet tot het verdrijven van kennis en inzicht. Onderwijs is veel meer dan een proces, het gaat erom dat jonge mensen met een degelijke hoeveelheid kennis de arbeidsmarkt kunnen betreden.

2.Competenties zijn niet vaag. Hbo leidt op tot een beroep maar zorgt er tevens voor dat mensen in staat zijn om, ook na hun eerste functie, met succes de volgende stap te maken.

3.Deze vernieuwing houdt niet in dat studenten aan hun lot worden overgelaten. Studenten stimuleren zelf actief te zijn is iets anders dan studenten `het' maar laten uitzoeken. Onderwijsvernieuwing is ook iets anders dan `U vraagt, wij draaien'; een plat soort

onderwijsconsumentisme is uit den boze.

4.Deze vernieuwing moet evenmin gelijkgesteld worden met het drastisch terugbrengen van het contact tussen de hogeschool en de student. Het soort

contact zal veranderen, de intensiteit niet.

5.Door deze vernieuwing wordt de mens niet ingeruild voor een machine. Docenten, enthousiast en bevlogen, blijven de kern van het onderwijsproces. Ze doen andere dingen, hun taak is meer gevarieerd, maar hun inbreng maakt

het verschil tussen goed en slecht onderwijs.

Gaat alles dan goed in het hbo?

1.Het eerste antwoord is `ja': als we het woord `alles' vervangen door `veel'. Al zo'n 15 jaar verantwoorden de hogescholen zich voor de kwaliteit van hun onderwijs. Dit gebeurt recent in de vorm van een, door de overheid bij wet geregeld, `accrediteringsmechanisme'. Bij een negatief oordeel wordt de subsidie ingetrokken. Als we vinden dat dit omvattende systeem nog niet streng genoeg is, moeten we de criteria aanpassen. Maar, vooralsnog, komt het hbo er goed vanaf bij deze metingen.

2.Het tweede antwoord is `nee'. Er zijn docenten die zich verloren voelen, er wordt veel te weinig gedaan aan professionalisering van docenten. Daarnaast zijn er studenten die zich niet meer herkennen in dit onderwijs en er bestaan vakgebieden waar de inhoud veel te dun is. Binnen veel onderwijsinstellingen wordt de student bij het denken niet als uitgangspunt genomen. Het onderwijs is dus niet voldoende gericht op de student.

Er moet dus nog veel gebeuren, maar dit moet niet leiden tot een integraal veroordelen van een vernieuwingsbeweging waar Nederland uiteindelijk beter van wordt.

Ron Bormans is lid van het College van Bestuur van de Hogeschool van Amsterdam.

Rectificatie

Onder het artikel Vernieuwing hbo is goed voor de samenleving (17 mei, pagina 8) stond dat auteur van Bormans lid is van het College van Bestuur van de Hogeschool van Amsterdam. Bormans vervult die functie bij de Hogeschool van Arnhem en Nijmegen (HAN).