Putti met korstmos

Sotheby's Amsterdam veilt morgen een grote verzameling tuinbeelden. Een Apollo met groene uitslag? Fijnproevers waarderen zo'n verwering.

Hoog torent Endymion uit boven de berm van de Rijksstraatweg tussen Abcoude en Baambrugge. In ruil voor eeuwige jeugd is deze mooie jongeling, wil de mythe, door Jupiter in eeuwige slaap gebracht. De godin Diana lijkt, een sjerp achter zich aan slepend, gewichtsloos om de dromerige jongen heen te zweven. Dit stijlvolle symbool van onvergankelijke schoonheid wordt overwoekerd door een bruine uitslag die haaks staat op de voorstelling. Waarschijnlijk hadden de ontwerper en ijzergieterij Val d'Osne zich ruim een eeuw geleden niet gerealiseerd dat roestvorming het beeld onherroepelijk zou ondermijnen.

De teloorgang van dit topstuk (richtprijs 150.000-200.000 euro) is tekenend voor het soort objecten dat morgen bij Sotheby's Amsterdam onder de hamer komt: beelden en ornamenten voor de tuin. Neem de vijf bustes (€50.00080.000), door het veilinghuis gedateerd als ,,waarschijnlijk 16de of 17de eeuws''. Deze wonderlijk expressieve, uit marmer gehouwen koppen (waarvan er één frappante gelijkenis vertoont met Gerrit Komrij) hebben gaten in haar en kleding waar vermoedelijk ooit metaalbeslag of een lauwerkrans in bevestigd zat. Sotheby's noch de verkoper van de collectie, Piet Jonker, weet waar de bustes vandaan komen. Hebben ze eeuwenlang vijf nissen in een zaal opgesierd en zijn ze, toen die werd gesloopt, opgeslagen en in verval geraakt? Zo zijn in het verleden binnenbeelden vaker, na jarenlange verwaarlozing, tot tuinbeeld gedegradeerd.

Anders dan de bustes zijn de meeste van oorsprong voor tuingebruik bedoelde beelden door de elementen aangetast. In de gezichten van veel putti (€1.5002.000) en satyrs (€2.000-3.000) zijn de lijnen door weer en wind aangetast en is niet meer dan het vermoeden van een mond of neus te zien. Voor de fijnproevers in dit genre biedt zo'n verwering juist een meerwaarde, zoals een set afgevlakte fruitmanden (€15.000-20.000), een groen uitgeslagen Apollo (€5.0007.000) of een 17de-eeuwse soldaat met een grote hoeveelheid levervlekken in de vorm van korstmos (€3.000-5.000). Maar veel verder moet hier de tand des tijds niet toeslaan. Wat dan rest is oud roest of een waardeloze steenklomp. De eigenaar van een tuin met beelden staat elke herfst voor het dilemma: moet hij zijn bezit, dat 's zomers al door gebladerte aan het zicht is onttrokken, in een tegen de vorst beschermende verpakking doen?

Dat anciënniteit niet altijd geldt als aanbeveling bewijzen vier beelden van ruim tweeënhalve meter hoog die de vier jaargetijden symboliseren (€50.00060.000). Ze zijn weliswaar uit steen gehouwen, wat doorgaans een hogere prijs genereert dan gegoten beelden van gips of cement, maar het prijskaartje van de Italiaanse ambachtsman zit er als het ware nog aan. Dit soort beelden rolt nog altijd gestaag uit Italiaanse ateliers. Het ontwerp wordt vaak al generaties lang doorgegeven van vader op zoon, maar door de industriële vervaardiging maken ze een weinig persoonlijke indruk. Dat geldt wel voor een paar marmeren leeuwen (€100.000-150.000), de een slapend en de andere wakend, al zijn deze vervaardigd naar een voorbeeld: Canova's leeuwen op het graf van paus Clement XII in de Sint Pieter te Rome. Dat kleeft verreweg de meeste tuinbeelden aan: ze zijn ontleend aan of regelrechte kopieën van stukken uit het geijkte beeldenrepertoire. Uitzondering vormt een fijngesneden marmeren bankje met Bacchus-tableau in de rugleuning en armsteunen gevormd door fluitspelende faunen (€35.000-50.000).

Een wandeling door Piet Jonkers volgestouwde tuin te Baambrugge roept de vraag op wie de kopers zijn van al dit tussen bombast en kitsch balancerend steen en metaal. Het grotere werk, zoals de fonteinen en manshoge beelden, gaat vermoedelijk naar bezitters van landhuizen en hotels in het buitenland, verzekert een medewerker van het veilinghuis. Enkele monumentale beelden zullen in de toekomst weer een graf opsieren. Het kleine spul, zoals de engeltjes, vaasjes en hondjes, zullen in nabijer omgeving de tuinkabouter vervangen. Van de beelden die gedurende hun korte of langere leven buiten stonden zal een aantal naar binnen worden gehaald. Dat doen de nieuwe eigenaren om ze tegen weersinvloeden en milieuvervuiling te beschermen én om er het hele jaar door mee te kunnen pronken.

`Garden statuary, the Piet Jonker collection' 18 mei 14 uur bij Sotheby's, De Boelelaan 30, Amsterdam. Zie ook www.sothebys.com