Oezbeken op de vlucht na bloedbad

Duizenden Oezbeken zijn de afgelopen dagen naar buurland Kirgizië gevlucht voor het geweld van veiligheidstroepen rond Andizjon. De stad is hermetisch van de buitenwereld afgesloten. Regeringstroepen hebben er vrijdag honderden rebellen en vreedzame betogers gedood; de Oezbeekse oppositie sprak vandaag van 542 doden in Andizjon en 203 in de stad Pachtabad; de lijst zou nog onvolledig zijn.

Mensenrechtenorganisatie Human Rights Watch waarschuwt voor een nieuwe ronde van repressie in Oezbekistan. Volgens gevluchte inwoners van Andizjon hadden afgelopen dagen al massa-arrestaties plaats.

President Islam Karimov van Oezbekistan verdedigde dit weekeind het bloedige geweld tegen de betogers als noodzakelijk. Hij stelde dat islamitische radicalen van de verboden beweging Hizb ut-Tahrir de actie in Andizjon nauwkeurig hadden gepland om hun ,,zogenaamde moslimkalifaat'' op te richten. Had Karimov geen vastberadenheid gedemonstreerd, dan zou de regering omvergeworpen zijn, zoals eerder in buurland Kirgizië, aldus de president. Daar viel eind maart het bewind van president Akajev na wekenlang protest, vooral in de stad stad Osj, veertig kilometer van Andizjon. Karimov ontkende dat zijn soldaten in Andizjon opdracht hadden op betogers te schieten.

Donderdag werd het vreedzame protest over een rechtszaak tegen 23 zakenlieden uit Andizjon die verdacht worden van radicaal-islamitische sympathieën gewelddadig. Betogers overvielen een politiebureau en legerbarakken en bevrijdden gewapenderhand duizenden gevangenen. Daarna bestormden ze het gouvernementsgebouw. Vrijdag betoogden duizenden Oezbeken tegen repressie en armoede, toen soldaten vanuit vanuit pantserwagens volgens ooggetuigen rond half zes op betogers begonnen te schieten. De ooggetuigen meldden dat de soldaten gewonde betogers afmaakten.

Journalisten kregen na het bloedbad te verstaan Andizjon binnen een half uur te verlaten omdat de autoriteiten niet voor hun veiligheid wilden instaan. Volgens getuigen groeven inwoners dit weekeind onder toeziend oog van veiligheidstroepen massagraven. Een anonieme arts meldde dat in de lokale school nummer 15 vijfhonderd lichamen wachtten op identificatie. In buitenwijken van Andizjon werden gisteravond nog geweerschoten gehoord.

Na het bloedbad vluchtten duizenden Oezbeken richting de Kirgizische grens. [Vervolg OEZBEKISTAN: pagina 5]

OEZBEKISTAN

'Iedereen haat Karimov'

[Vervolg van pagina 1] In het grensstadje Kara-Suu staken betogers patrouillewagens, douanekantoren en politiebureaus in brand. Het stadje is wrokkig omdat Oezbekistan handel over de grens, waar zich één van de grootste markten van zuidelijk Kirgizië bevindt, onmogelijk maakt. Na de rellen herstelden ze tijdelijk een brug over de grensrivier, die recent door de autoriteiten was vernield. Uit het stadje Tesjiktasj kwamen onbevestigde berichten dat opstandelingen acht soldaten hadden doodgeschoten. Inmiddels lijken regeringstroepen de situatie in de Fergana-vallei weer meester.

Washington verklaarde zich gisteren ,,diep geschokt'' over berichten dat de Oezbeekse autoriteiten op betogers hebben geschoten. Minister van Buitenlandse Zaken Rice stelde dat de VS president Karimov heeft ,,aangemoedigd hervormingen door te voeren, het systeem meer open te maken''. Haar ministerie vergoeilijkte een dag eerder het regeringsgeweld door de nadruk te leggen op ,,de hele keten van geweld'' die tot het bloedbad leidde en beide partijen tot terughoudendheid op te roepen.

De VS hebben sinds 2001 een vliegbasis in Chanabad en steunen het repressieve Oezbekistan met een half miljard dollar hulp, waarvan 120 miljoen naar het leger gaat en 80 miljoen naar het veiligheidsapparaat, ondanks de goed gedocumenteerde repressie tegen al dan niet vermeende `extremisten'. Foltering, waaronder verkrachting, verstikking en het levend koken van gedetineerden is in Oezbekistan routine. The New York Times schreef onlangs dat de CIA verdachten naar Oezbekistan heeft gevlogen voor ondervraging,

De Oezbeekse autoriteiten hebben de Britse minister van Buitenlandse Zaken Jack Straw beloofd dat diplomaten snel Andizjon mogen bezoeken. Straw noemde het bloedbad in Andizjon zondag ,,een aperte schending van de mensenrechten'', al erkende hij ook dat wel er een ,,terroristische dreiging'' bestaat in Oezbekistan. Een Afghaanse minister stelde dat `extremistische elementen, getraind door Al Qaeda' actief zijn in Oezbekistan. Lokale journalisten bevestigen tegen deze krant dat de opstand werd ontketend door `extremisten'. ,,Maar ze waren een vonkje in een kruitvat'', zegt correspondent Machamad Dzjamgamidov. ,,Iedereen heeft een reden om Karimov te haten, de armen om de armoede, de jongeren om de werkloosheid, de religieuzen om de repressie.''

HOOFDARTIKEL: pagina 9