Bij stemmen ook vragen naar uitbreiding EU

Als straks gestemd wordt over de Grondwet voor de EU, zullen veel mensen eigenlijk over iets anders stemmen. Die Grondwet is immers ook wat te uitgebreid en complex om te beoordelen voor een gewone burger, zegt oud-premier d'Haene van België terecht (NRC Handelsblad, 12 mei). Over iets anders stemmen dan wat gevraagd wordt! Is dat wel eerlijk? Is het wel juist dat burgers straks tegen gaan stemmen, omdat ze tegen het tempo van uitbreiding van de Europese Unie zijn of tegen de euro? Nee, denken politici, dat zou oneigenlijk stemgedrag zijn.

Onze politici lijken zich vastgebeten te hebben in een enkelvoudig stemmen over de Europese Grondwet. Als mensen stemmen, vinden ze, moeten ze die Grondwet kennen en ook dáárover oordelen. Maar wat te doen, als burgers nou toch over iets anders willen stemmen? Zou het dan niet verstandig zijn hun daarvoor de gelegenheid te geven? Zou het niet verstandig zijn tegelijk een oordeel te vragen over het tempo van uitbreiding en over andere vraagstukken die de burger dwarszitten? (vergelijk het voortreffelijke overzicht van motieven in deze krant van 12 mei).

Het aardige van een referendum waarbij ook andere vragen beantwoord zouden worden, is dat de vraag over invoering van de huidige concept-Grondwet zuiverder beantwoord zou worden. De Grondwet zelf hoeft immers nauwelijks weerstand op te roepen. Politici zouden hun speeltje kunnen krijgen, waaraan zo hard is gewerkt, en gewone burgers zouden hun mening eindelijk eens kunnen uiten.

Daarmee zou het tempo van een verdere uitbreiding van de EU wel eens vertraagd kunnen worden, althans vanuit Nederland. Is het dan de moeite waard om één, twee of drie vragen extra bij het referendum te laten beantwoorden? Het hangt er maar vanaf welke uitkomst je wenst. Of is de gesuggereerde oplossing voor een moeilijk politiek probleem te heterodox?