`9/11' maakte Karimov partner VS

Washington en Londen hebben het bloedbad van vrijdag in de Oezbeekse stad Andizjon, en het optreden van de president, veroordeeld. Maar dictator Karimov was de afgelopen jaren een bondgenoot.

In buurland Kirgizië vluchtte vorige maand de president toen in diverse steden het volk de straat op ging. In Oezbekistan pakt de zittende heerser, Islam Karimov, het anders aan: in de stad Andizjon opende het leger het vuur op de burgers, met als resultaat honderden doden.

In Washington en Londen is het bloedbad, en het optreden van Karimov, veroordeeld. Washington is ,,bezorgd'' over het geweld en Londen vond dat geweld ,,niet te rechtvaardigen''.

Toch hebben de Amerikaanse en de Britse regering Karimov de afgelopen drie jaar hartelijk gesteund. Al jaren is duidelijk dat Karimov een meedogenloze dictator is, die geen enkele oppositie toelaat en op grote schaal mensenrechten schendt. Vóór de aanslagen van september 2001 in de VS hekelden de Amerikanen Karimov nog net zo hard en regelmatig als ze nu – bijvoorbeeld – de Wit-Russische leider Loekasjenko hekelen. Madeleine Albright, president Clintons minister van Buitenlandse Zaken, heeft er persoonlijk voor gezorgd dat een aantal activisten voor democratie en mensenrechten uit Karimovs gevangenissen werd bevrijd.

Maar na `9/11' is het Amerikaanse beleid, en in het kielzog daarvan ook het Britse, grondig veranderd: de Amerikanen ontketenden hun oorlog tegen het terrorisme. Voor die oorlog, die begon met de oorlog tegen de Talibaan in Afghanistan, hadden ze de republieken van Centraal-Azië nodig, vooral Kirgizië, Kazachstan en Oezbekistan. Ze kregen er militaire bases – in Oezbekistan die van Chanabad – en faciliteiten.

Sindsdien is de kritiek van Washington op de dictators van de regio – Islam Karimov in Oezbekistan, de vorige maand verdreven Askar Akajev van Kirgizië en Noersoeltan Nazarbajev van Kazachstan – zo goed als verstomd. Als er nog sprake is van Amerikaanse kritiek, dan wordt die met grote tussenpozen, en in gematigde termen geuit. De repressie in Centraal-Azië, met name in Kazachstan en Oezbekistan, is sinds 2001 alleen maar toegenomen. De Europeanen konden nog protesteren, en doen dat ook, maar Europeanen doen er voor de dictators in Centraal-Azië niet toe: Amerika is belangrijk, Europa niet.

,,De Britten en Amerikanen hebben niets gedaan om de democratie in Oezbekistan te helpen'', stelde de vroegere Britse ambassadeur in Tasjkent, Craig Murray, zondag in The Independent on Sunday. Murray werd eerder dit jaar door minister Straw van Buitenlandse Zaken ontslagen, omdat hij in het openbaar had gezegd het immoreel te vinden dat de Britse en Amerikaanse geheime diensten informatie gebruiken die in Oezbekistan met foltering was losgekregen. Na zijn ontslag zei hij dat Washington in Tasjkent ,,een bruut en corrupt regime steunt en in de gunst probeert te komen de regering van Karimov''. ,,Hoe kan de oorlog tegen het terrorisme succes hebben, als we een totalitaire dictator steunen die zijn eigen volk terroriseert?''

In The Independent on Sunday zei Murray zondag dat Londen ,,een deel van de verantwoordelijkheid'' voor de gebeurtenissen in Andizjon draagt omdat ze ,,is gezwicht voor Amerikaanse druk om de dictatuur van Karimov te versterken''. ,,We waren zeer gevoelig voor de Amerikaanse wens om [de positie van] Karimov te versterken en niet bekend te worden om onze steun aan oppositiebewegingen. We hebben geen steun gegeven aan degenen die een democratische oppositie probeerden te ontwikkelen, zoals de mensen in Andizjon. De mensen gaan over tot geweld omdat we hun geen alternatief hebben geboden en geen steun hebben gegeven.'' [Vervolg KARIMOV: pagina 5]

KARIMOV

'Pentagon beste vriend Karimov'

[Vervolg van pagina 1] De vroegere Britse ambassadeur zei tegen The Independent on Sunday dat zijn eigen verzoeken aan Londen om activisten voor de democratie in Oezbekistan steun te geven zoals dat ook elders in de ex-Sovjet-Unie gebeurde, werden afgewezen. ,,Ik was razend. De Amerikanen maakten een onderscheid tussen training in mensenrechten, die ze graag gaven, en training in democratie die ze niet gaven. De signalen uit Londen zeiden dat wij er niet aan meededen als de Amerikanen er niet aan meededen. [Londen] reikte deze mensen geen hand toen het daarvoor de kans had.''

De Britse krant The Observer stelde zondag dat de Amerikanen de afgelopen jaren Oezbekistan hebben betrokken bij hun zeer geheime zogenoemde `renditions programme'. Dat is een programma waarbij de Amerikaanse geheime dienst, de CIA, verdachten van terrorisme naar derde landen overbrengt om hen daar te laten `verhoren' met methoden die in de Verenigde Staten niet zijn toegestaan: foltering.

Gevangenen van de Amerikanen zijn `verhoord' in landen als Egypte, Saoedi-Arabië, Jordanië, Syrië en Marokko. Maar, aldus The Observer, er zijn ook tientallen gevangenen naar Oezbekistan overgebracht – een land dat bekend staat om de meedogenloosheid waarmee gedetineerden worden behandeld. Onlangs door Amerikaanse media bemachigde vluchtgegevens, aldus The Observer, tonen aan dat ten minste zeven vluchten van met de CIA in verband gebrachte vliegtuigen tussen 2002 en eind 2003 Tasjkent als bestemming hadden.

The Washington Post schreef vorige maand dat ,,de nauwste bondgenoten van Karimov in het Pentagon zitten''. Het Amerikaanse ministerie van Buitenlandse Zaken schrapte vorig jaar nog hulpprogramma's voor Oezbekistan wegens de schendingen van de mensenrechten en het ontbreken van elke vorm van democratisering. Slechts een paar weken later bezocht Amerikaanse stafchef, generaal Richard B. Myers, Oezbekistan. Daar hekelde hij de actie van het ministerie van Buitenlandse Zaken – die overigens de goedkeuring had gekregen van het Amerikaanse Congres – en prees hij het regime van president Karimov, en dan met name de samenwerking van de Oezbeekse leider met de Amerikaanse strijdkrachten. The Washington Post: ,,Die samenwerking gaat onverminderd door. Myers gaf op deze manier Karimov weinig reden om aan te nemen dat zijn verhevigde onderdrukking zijn `strategische partnerschap' met de Verenigde Staten zal aantasten.''

De krant bepleitte ,,een stopzetting van het onafhankelijke buitenlandse beleid in Oezbekistan, zoals dat wordt gevoerd door het ministerie van Defensie''.