Ook `sprinkhaan' kan op hol slaan (Gerectificeerd)

Speculatieve hedge fondsen liggen onder vuur. Niet alleen van politici en toezichthouders, maar ook van marktkrachten. De laatste zijn waarschijnlijk het gevaarlijkst.

Ze hebben deze week toegeslagen, de Heuschreckenschwärme. De buitenlandse investeerders die door de fractievoorzitter van de Duitse SPD vergeleken werden met sprinkhanenplagen – ze vallen bedrijven aan, vreten de boel kaal en vertrekken weer. Ze troffen Duitsland in het kapitalistische hart: de beurs die zelf ook beursgenoteerd is.

Angelsaksische hedge fondsen, beleggingsfondsen die zelfs geld kunnen verdienen aan dalende beurskoersen, pleegden deze week een coup bij Deutsche Börse. De top werd naar huis gestuurd nadat die maandenlang tegen de wens van aandeelhouders in pogingen had gedaan de Londense beurs over te nemen. Het eerste waar president-commissaris Rolf Breuer na de aankondiging van zijn vertrek voor pleitte was het aan banden leggen van hedge fondsen.

Breuer voegde zich daarmee in een snel uitdijend kamp van critici in Duitsland. In aanloop van de verkiezingen in Noordrijn-Westfalen van dit weekeinde is de speculatieve belegger tot nationale paria verklaard. Kritiek op het kapitalisme doet het goed in de peilingen, merkte de SPD.

De Duitse minister van Economische Zaken, Wolfgang Clement (SPD), zag in Deutsche Börse directe aanleiding om hedge fondsen zorgvuldig onder de loep te nemen ,,in Duitsland en Europa en wereldwijd''. Minister van Financiën Hans Eichel, ook SPD, noemde het onterecht dat beleggers in hun drang naar winst op de korte termijn bij machte zijn om verstandige strategieën voor de lange termijn aan de kant te drukken.

Maar er was deze week veel meer aan de hand dan de discussie in Duitsland over agressieve investeerders. De wijze waarop alle verhandelbare schulden van de Amerikaanse autoreuzen General Motors (Opel, Chevrolet, Saab) en Ford gedegradeerd werden tot `junk' kent geen precedent. Begin deze week werd de status van de grootste debiteuren uit het internationale bedrijfsleven neerwaarts bijgesteld tot een niveau dat voor veel professionele beleggers verboden terrein is.

GM (225 miljard euro) en Ford (125 miljard euro) hebben gezamenlijk meer schuld dan de Nederlandse staat. De leningen van de Amerikaanse autofabrikanten zijn een ijkpunt voor de handel in bedrijfsobligaties. Hun plotselinge statusverlies heeft de geruchten doen aanzwellen dat hedge fondsen in problemen zijn geraakt. Verschillende van zulke fondsen namen deze week de ongebruikelijke stap een brief aan hun beleggers te sturen waarin zij verzekerden dat er niets aan de hand was.

De vrees voor ongelukken wordt onder meer gevoed door de tegenvallende rendementen van speculatieve beleggers (zie grafiek). Daardoor neemt de druk toe om nog agressiever te opereren.

Toezichthouders waren deze week de tweede groep die alarmpijlen afvuurden. William Donaldson, voorzitter van de Amerikaanse toezichthouder SEC, waarschuwde er voor dat de jacht van hedge fondsen op bovengemiddelde rendementen op ,,een ramp'' uit kan lopen. Een bestuurder van de Duitse Bundesbank zei dat de fondsen zich nog steeds grotendeels aan regulier toezicht onttrekken. Hij vindt het daarom van groeiend belang dat tegenpartijen van deze fondsen, met name banken, hun risico's goed onder controle hebben. En Timothy Geithner, centraal bankier bij de Amerikaanse Fed, waarschuwde dat zowel kredietderivaten als hedge fondsen weliswaar bijdragen aan de stabiliteit van het systeem, maar evenzeer aan instabiliteit en onzekerheid in uitzonderlijke omstandigheden. Ofwel: het wegdek is veiliger geworden, daardoor de kans kleiner om in de berm te geraken, maar de berm zelf tegelijkertijd zachter.

Volgens Tom Arends van onderzoeksinstituut Iris staat dit risico bekend als het `dikkestaartprobleem'. ,,De kansverdeling is asymetrisch verdeeld: de fondsen bieden een vrij stabiel rendement, maar er bestaat een kleine kans op een heel groot negatief rendement'', aldus de analist.

Bij Iris, onderdeel van Rabobank en Robeco, vinden ze dat hedge fondsen nuttig kunnen zijn om risico's te spreiden. Maar het bureau adviseert nooit meer dan 15 procent van het vermogen in zulke fondsen te investeren.

Arends wijst erop dat de rendementsgeschiedenis van hedge fondsen verraderlijk is. ,,In de indexen met hedge fondsen zitten de succesvolle fondsen. Uit recent onderzoek blijkt dat van de 604 fondsen die hun resultaten in 1996 aan een dataverzamelaar rapporteerden er in 2003 maar 125 over waren. Daarom zijn de hedge fondsen risicovoller dan aangenomen en blijkt hun gemiddelde rendement lager uit te vallen.''

Bij alle waarschuwingen voor de risico's voor het financiële systeem, blijft de vraag terugkeren hoe invloedrijk de hedge fondsen op dit moment zijn. Barclays Bank berekende dat zij in de maand maart goed waren voor een kwart van de handel op de beurzen van Londen en New York. Dat percentage is de laatste weken gestegen naar 40 procent, juist door de fall out bij GM en Ford. Hedge fondsen zijn in dat opzicht niet zo zeer een gevaar voor het systeem: ze zijn het systeem geworden.

Rectificatie

In het artikel Ook `sprinkhaan' kan op hol slaan (14 mei, pagina 31) staat dat politici zich kritisch uitlaten over hedge fondsen in de aanloop naar de verkiezingen in Noordrijn-Westfalen van dit weekeinde. Bedoeld zijn de verkiezingen van zondag 22 mei.