Henk Kraaijenhof: We moeten niet zo hypocriet doen over doping

Dat mensen, ook sporters, dingen doen die niet goed zijn voor hun gezondheid, is niet te voorkomen. Dat moet je ook niet proberen, zegt voormalig sportcoach Henk Kraaijenhof tegen Marc Leijendekker.

Met de Giro d'Italia zijn de grote wielerrondes weer begonnen. Komen daarmee ook de dopingschandalen?,,Ik heb geen kristallen bol, ik weet het niet. Maar wie interesseert het nog, doping? Het zal me een rotzorg zijn, of een fietser nu een rijdende apotheker is of een schone sportman. Niemand ligt er wakker van. Het is meer een journalistiek issue dan een sportief.''

Kom nou. Er zijn twee kanten. Gebruik van stimulerende middelen is sportvervalsing...

,,... maar sport is helemaal niet zo nobel. Sport is altijd een voorbereiding op strijd geweest, op de jacht en op een stammenoorlog. Speerwerpen, boksen, discuswerpen, hardlopen, verspringen, boogschieten, paardrijden, daar komt de sport vandaan. Daar hoeft niet zoveel nobels aan te zijn. Het is vooral een strijd tussen twee clans, en dat zie je nu nog met de kleuren en liederen en alle rituelen die daarbij horen.''

U was het zeker eens met Rinus Michels.

,,Ja. Sport is oorlog, topsport zeker. Ik heb me 20 jaar lang gekeerd tegen het romantische beeld van sport. Sport heeft twee aspecten: dat van gezondheid, het feel good aspect. Dat berust grotendeels op perceptie. Mensen die hardlopen zeggen: `Ik voel me hartstikke goed.' Maar vraag je door, dan vertellen ze: `Ik ben net bij de dokter geweest, want ik heb last van mijn rug, mijn achillespees is hardstikke stijf, en ik ga drie keer per week naar fysiotherapeut.' Er is nooit bewezen dat je van sport langer gaat leven, al neemt de kwaliteit van leven toe, zeker in vergelijking met al die mensen die steeds minder gaan bewegen en steeds dikker worden.

,,Daarnaast is sport ook gewoon iets waarmee mensen hun brood verdienen. In dat opzicht is sport onderdeel van een gigantische entertainmentindustrie.''

En toch wil je een eerlijk gevecht zien.

,,Als kijker gaat het om de strijd tussen mensen. Daarom kijken we ook naar Rambo 1 en 2. Als je naar sport kijkt, zie je een strijd op leven en dood in mooi gestileerde vorm, en het goede wint eigenlijk altijd. Ook de esthetiek is belangrijk. Neem de 100 meter, mijn afstand. Iemand die op volle snelheid 12 meter per seconde loopt, dat is prachtig.

,,Is het dan belangrijk wat mensen gebruikt hebben? Mij maakt het niets uit. Mensen maken gebruik van alles wat hun ten dienste staat. Als we alle liedjes zouden moeten schrappen die John Lennon en Paul McCartney hebben geschreven onder invloed van verdovende middelen, wordt het Beatles-repertoire een stuk kleiner. Als we alle boeken weghalen die geschreven zijn onder invloed van alcoholische versnaperingen, raken de boekenkasten bijzonder leeg. Is dat nou erg? Moet je nou zeggen: omdat Herman Brood een junk was, zijn zijn liedjes niet mooi?''

Goed, voor de kijker maakt het niets uit, zegt u. Maar voor de sporter?

,,We doen het allemaal. Ik drink nu een espresso. Decaf? Nee, koffie met 50 milligram caffeïne, omdat ik net een training heb gegeven en de toestand waarin ik ben, wil verbeteren. Daarom roken mensen die nerveus zijn een sigaretje, of nemen ze een borreltje als ze zenuwachtig zijn voor een presentatie.''

Maar bij doping gaat het om middelen die volgens deskundigen gevaarlijk kunnen zijn voor de gezondheid.

,,Waar zijn de lijken dan?''

Kijk naar de wielrenners die onder verdachte omstandigheden stierven.

,,Per jaar gaan er 20.000 mensen dood aan de gevolgen van roken. 3.000 mensen overlijden aan de gevolgen van een verkeerde behandeling in een ziekenhuis. Alcohol: 1500 doden door leverbeschadiging en dergelijke, en dan nog eens een keer 800 mensen die overlijden door alcohol achter het stuur, tegen een boom aan rijden, vechten terwijl ze dat niet hadden moeten doen. Dan hebben we nog 30 tot 40 doden door het gebruik van heroïne of cocaïne die versneden is of niet goed is. Tien doden doordat mensen onvoorbereid de Mont Blanc opgaan of een wandeltocht gaan doen in Spanje. Als je dat afzet tegen het aantal doden door doping in de sport, mag je je handen dichtknijpen. Er zal ongetwijfeld iemand overleden zijn. Maar komt dat door doping per se, of hoort het bij de grote groep van onverantwoord gebruik van geneesmiddelen?''

Er zijn toch ook campagnes om roken en alcoholgebruik te verminderen?

,,Maar ze komen niet bij je aan de deur met de politie. Je krijgt geen Berufsverbot van twee jaar als je rookt of alcohol gebruikt. De repressie staat in geen verhouding tot de schade voor de gezondheid. Men moet niet zo hypocriet doen. Er zijn tientallen mensen per jaar die plotseling doodvallen op een sportveld. Dat is een veel groter probleem.''

U doet wel erg nonchalant over de gevaren van doping.

,,Je moet het in een perspectief plaatsen. Als iemand alcohol gebruikt of rookt, komt de politie niet bij hem aan de deur, bij een sporter die doping gebruikt wel. Ook wegens onsportiviteit? Dat hoort bij het menselijk leven.''

Moet je sporters niet in bescherming nemen? Zij zoeken per definitie een grens op. Daarbij kunnen ze ook spul gebruiken waarvan de effecten niet goed zijn getest.

,,Het valt niet af te remmen, tenzij je een totalitaire staat wil, met een politieagent die 24 uur per dag controleert wat een sporter aan het doen is.''

Dan kan je toch nog wel regels stellen over verboden middelen?

,,Het grootste gevaar voor de gezondheid van een topsporter is niet doping. Dat is een slechte coach. Ellen van Lange, waarom is die gestopt? Omdat ze aan het einde van haar carrière was of omdat ze blessures had? Richard Krajicek, waarom is hij gestopt? Sjeng Schalken, waarom zegt hij de ene na de andere wedstrijd af? De meeste topsporters stoppen wegens blessures, omdat ze veel te hard trainen, of niet goed trainen, of stomweg een lichaam hebben dat niet deugt voor topsport.''

Goed. Verantwoord trainen. Dat betekent niet dat je niet ook dopinggebruik moet aanpakken.

,,Er wordt ook veel gedaan. Er zijn twee instituten fulltime bezig met doping.''

Maar u zegt, dat is eigenlijk niet zo belangrijk, laat maar gaan.

,,Ja, want het is een onbegonnen strijd. Het is een ontkenning van de menselijke psychologie en de menselijke historie. Gevaar voor de gezondheid is geen afdoende middel om mensen ervan te weerhouden iets te doen. Weet je hoeveel lijken er liggen op de Mount Everest? Als we echt iets willen doen voor de gezondheid van mensen, zetten we een hek om de Alpen, om de Himalaya. Moet je eens kijken hoeveel doden dat scheelt op jaarbasis. Bovendien: sporters zijn intelligente, volwassen mensen met verantwoordelijkheidsgevoel, die soms miljoenen euro krijgen voor het werk dat ze doen, beschermd worden door een leger van advocaten en de beste brains ter wereld kunnen inhuren. Die kunnen heus wel voor zichzelf besluiten.''

Dat is het ideaalbeeld. U heeft zelf wel eens gezegd hoe ongelooflijk weinig specifieke kennis er is in de voetbalwereld, ook onder de sportartsen daar.

,,Dat klopt, dan moeten we daaraan werken. Maar waar gaat het geld naar toe? Naar manieren om een atleet te betrappen op iets oneerlijks. Weet je wat een dopingtest kost? Het is een hele industrie geworden, die dopingcontrole. Terwijl er veel betere manieren zijn om een atleet beter te laten presteren. We doen hier voedingstesten, ik heb hier apparatuur staan waarmee we atleten precies kunnen testen op wat ze nodig hebben. Maar daar is geen geld voor.''

U wordt een cynische visie op doping verweten. Iedereen jat, dus ik jat ook maar.

,,Niet iedereen jat.''

Maar u zegt wel: dopinggebruik kunnen we niet voorkomen, want het hoort bij de ambities die mensen hebben.

,,Zeker. Denk aan de mensen op de beurs die niet zonder een snuifje coke kunnen. Denk aan mensen die een drukke baan hebben, van de dokter te horen krijgen dat ze een beetje moeten oppassen, maar gewoon doorgaan met werken. Sturen we daar de politie op af?''

Moet je niet voorkomen dat mensen hun lichaam op het spel zetten om te verdienen aan de sport? Rijk worden, dat was ook waarom Ben Johnson doping gebruikte.

,,Doping was er al lang voordat er geld in de sport was. En nu met name in de sporten waar geen geld in te verdienen valt. Denk aan gewichtheffen, roeien ook. Wat verdien je daar nu mee? Ben Johnson zou het ook hebben gedaan als hij er niets mee had verdiend.''

U hebt topsprinters gecoacht. U zegt dat een coach moet zorgen voor een optimale begeleiding, fysiek, mentaal...

,,..en daar is voor doping geen plaats. Het is de moeite niet waard. Het kost geld. Er is een pakkans. Er zijn veel betere methodes. Hier hebben we apparatuur waarmee we mensen kunnen testen, zodat we ze precies de juiste training kunnen geven. Dat is effectiever.

,,Ik heb mensen vaak ontraden om doping te gebruiken. Dan hadden ze het talent niet, of ze trainden totaal verkeerd, of ze gingen naar McDonald's. Dan zei ik: doping helpt daar niet tegen. Je hebt het talent niet, je training is niet goed, je levensstijl is verkeerd, je gaat naar parties, je eet als een varken en je rookt erbij. Sorry, maar daar moet je iets aan doen. Stonden ze raar van te kijken, want ze dachten, jij bent toch zo liberaal. Maar dat ben ik niet.''

Die paradox is moeilijk te begrijpen.

,,Natuurlijk. Ik zou een sport willen zonder doping, zoals ik ook een aarde wil zonder oorlog. We moeten niet zo hypocriet doen over doping. Maar we moeten wel op een andere manier gaan werken. Het effect van doping wordt overschat, je kan veel beter heel precies onderzoeken hoe een atleet er voor staat, wat hij precies nodig heeft. Maar op de een of andere manier is dat problematisch. Voor al die apparatuur heb je geld nodig en kennis. En blijkbaar ontbreekt het aan beide.

In de sport gaat veel geld om, maar het komt terecht bij nieuwe bondsbureaus, bij nieuwe stadions, bij meer secretaresses op het bondsbureau. Daarom ben ik ermee gestopt.

Weg van dat schizofrene gedrag van jongens, niet doen, alles is verboden, en ondertussen geld geven om dingen toch te laten gebeuren.''