Aristocratisch schaak

Complete Chess noemden ze in Maastricht de korte match die Loek van Wely en Daniel Stellwagen daar deze week speelden. Een conservatief mens zou het misschien complete waanzin noemen.

Er zijn vele honderden variaties op het schaakspel dat wij gewoonlijk spelen. In Progressief Schaak doet wit een zet, dan doet zwart twee zetten, wit doet vervolgens drie zetten, enzovoort. In Biljartschaak worden de stukken als biljartballen door de randen van het bord afgebogen, zodat er bijvoorbeeld in één zet Lh6-a3 gespeeld kan worden, via de rand bij f8. Je kan al die variaties natuurlijk combineren en zo zijn er bijvoorbeeld toernooien gespeeld met progressief biljartschaak.

In Maastricht werd `advanced chess' gecombineerd met `shuffle chess'. Ik gebruik de Engelse namen, want dat doet iedereen. Het geavanceerde schaak is een oud idee van Kasparov. De spelers kunnen alle mogelijkheden van de computer benutten: databanken van miljoenen partijen om de opening door te komen en een serie verschillende schaakprogramma's voor het middenspel en het eindspel. Zo speelden Van Wely en Stellwagen twee partijen.

Vervolgens werd er een verdere stap genomen in de richting van de complete waanzin: twee partijen geavanceerd hutselschaak. Nog steeds met computerhulp, maar nu met uitgangsstelling waarin de positie van stukken op de onderste rij door loting werd bepaald.

Het is een vorm van schaken die de laatste jaren door Robert Fischer wordt gepropageerd, maar al heel lang bestaat. Fischer heeft alleen een paar extra regels ingevoerd, onder meer een speciale vorm van de rokade.

Een van de eerste gepubliceerde hutselschaakpartijen werd in 1851 in Baden-Baden gespeeld door de Nederlandse baron Van der Hoeven en de Duitse baron Von Heydebrand und der Lasa. De mens begint bij de baron, zeggen de Duitsers, en het hutselschaak begon daar kennelijk ook. Van der Hoeven had het idee van zijn oom graaf Philip Julius van Zuylen van Nyevelt, die in 1792 het hutselschaak had bedacht. Zijn versie werd gebruikt in de derde en vierde matchpartij tussen Van Wely en Stellwagen, met het verschil dat die twee hun computers hadden.

Ik denk dat ik het in zo'n geval maar helemaal aan de computer zou overlaten en me er zelf niet mee zou bemoeien, maar Van Wely en Stellwagen hebben waarschijnlijk meer zelfvertrouwen.

In de eerste matchpartij, die nog met de gewone uitgangsstelling werd gespeeld, werd Kasparovs verwachting dat geavanceerd schaak op zeer hoog peil zou staan beslist niet bevestigd, al lag dat niet aan de computer. Die probeerde Van Wely nog te weerhouden van een van de grofste blunders uit zijn loopbaan, maar hij sloeg er geen acht op.

Wit Van Wely-zwart Stellwagen, eerste partij

1. d2-d4 Pg8-f6 2. c2-c4 g7-g6 3. Pb1-c3 Lf8-g7 4. e2-e4 d7-d6 5. Pg1-f3 0-0 6. Lf1-e2 e7-e5 7. 0-0 Pb8-c6 8. d4-d5 Pc6-e7 9. b2-b4 Pf6-h5 10. Tf1-e1 f7-f5 11. Pf3-g5 Ph5-f6 12. f2-f3 Pf6-h5 13. c4-c5 Ph5-f4 14. Le2-c4 Kg8-h8 15. Ta1-b1 Een zet die voor het eerst gespeeld werd in Barejev-Radjabov, Corustoernooi 2003. Stellwagens volgende actie is nieuw en riskant. 15...d6xc5 16. b4xc5 Pe7xd5 17. Pc3xd5 Nog sterker was waarschijnlijk 17. Lxf4 exf4 18. Pb5 Dxg5 (of 18...a6 19. Pxc7) 19. exd5 en zwart is ondanks zijn pluspion in grote moeilijkheden. 17...Dd8xg5 18. Pd5xf4 e5xf4 19. e4-e5 Dg5-e7 20. Dd1-b3 Tf8-e8 21. Lc1xf4 b7-b6 Zwart kan met 21...Dxc5 een pion winnen, maar wit zou uitstekende compensatie hebben. 22. Db3-e3 Hier lijkt mij het pionoffer 22...e6 zeer kansrijk voor wit. 22...Lc8-e6 23. Lc4-b5 Te8-c8 24. Lb5-c6 Ta8-b8 25. Tb1-c1 Lg7-f8 Zwart heeft de problemen opgelost. Wit kan de druk niet handhaven met 26. Df2 bxc5 27. Le3, want na 27...c4 28. Lxa7 Da3 zou zwart grote activiteit ontplooien. Het verstandigste was nu 26. cxb6 met gelijk spel. 26. Lf4-g5 De7xc5

MdjmMcMf

aMaMmMmg

MaImimgm

mMeMAgCM

MmMmMmMm

mMmMEGmM

GmMmMmGA

mMDMDMFM

Zo wint zwart een pion. Het is misschien nog geen ramp voor wit, want zwart zit nog een beetje in de klem. 27. Tc1xc5 Maar nu geeft wit zomaar een kwaliteit weg. Volgens een verslag in de Volkskrant had Van Wely de hallucinatie dat hij twee stukken voor zijn toren zou krijgen. 27...Lf8xc5 28. Kg1-f2 Lc5xe3+ 29. Kf2xe3 b6-b5 30. Ke3-d4 b5-b4 31. Kd4-c5 b4-b3 32. a2xb3 Tb8xb3 33. Lc6-d5 Le6xd5 34. Kc5xd5 Kh8-g7 35. Kd5-e6 c7-c5 36. Lg5-f6+ Kg7-f8 37. Ke6-d7 Met zijn uitgedunde strijdmacht komt wit nog vervaarlijk opzetten, maar zwarts materiële overmacht is te groot. 37...Tc8-e8 38. Lf6-g7+ Kf8-f7 39. e5-e6+ Te8xe6 40. Te1xe6 Kf7xg7 41. h2-h4 Kg7-h6 Wit gaf op.