`Alles valt uit materialisme te verklaren'

De Britse beeldhouwer Tony Cragg exposeert zijn abstracte beelden in een beeldenpark in Zuid-Engeland. Hij is minder radicaal dan vroeger. ,,Ik ben nu in de vijftig, dan wordt vakmanschap belangrijker.''

Niets stoffelijks is de Britse beeldhouwer Tony Cragg vreemd. Gewapend met een stofdoek wandelt de befaamde kunstenaar door het beeldenpark van de Cass Sculpture Foundation in Zuid-Engeland, zodat hij zijn monumentale abstracte creaties hoogst persoonlijk kan schoonpoetsen.

,,Als beeldhouwer ben ik een overtuigd materialist'', zegt de 55-jarige Cragg, staande voor een grote stalen krul van zijn hand, elegant gebogen en blinkend in de voorjaarszon. I'm alive, heet het stalen gevaarte. ,,Materialen bepalen ons bestaan. Zelfs als je ergens eenvoudig de straat oversteekt, kom je al in aanraking met materialen in allerlei soorten en maten. Je moet respect hebben voor materialen en ze proberen te begrijpen.''

De 55-jarige Cragg, gestoken in een antracietkleurig jasje en dito broek, is bezeten van materialen. De meeste van de twaalf sculpturen, die hij in Goodwood ter gelegenheid van een kleine tentoonstelling in de buitenlucht exposeert, zijn van brons, enkele van steen of staal. ,,Brons is een fantastisch materiaal. Jammer dat velen van mijn generatie er een zekere weerzin tegen hebben'', zegt hij wrijvend over een geel geverfd bronzen werk, dat enigszins doet denken aan een enorm fossiel.

Ook plastic is al heel lang een van Craggs favorieten. Zo vervaardigde hij verscheidene kunstwerken van oude plastic flessen. Maar hij weet uit ervaring dat plastic sculpturen het in de buitenlucht niet lang uithouden. Dus zijn die niet te bezichtigen in de bosrijke beeldentuin van Goodwood.

Materialen in allerlei vormen hebben altijd een stempel gedrukt op het werk van Cragg, die sinds 1977 in het Duitse Wuppertal woont en werkt. In Tate Modern in Londen hangt een vermaard werk van hem uit 1981, Britain seen from the North. Daarop vormen allerlei kleurige stukjes plastic en metaal, die Cragg in Londen op straat had verzameld, de kaart van Groot-Brittannië. De kaart is gekanteld en een man, eveneens gemaakt van kleurige afvalstukjes, kijkt met enige scepsis naar het van afval aan elkaar hangende land. Cragg gaf zo zijn eigen commentaar op de beginjaren van het bewind van Margaret Thatcher.

Zijn abstracte sculpturen in Goodwood zijn minder politiek van aard. Sommige doen denken aan grote industriële apparaten. Andere zijn natuurlijker van vorm en lijken meer op geologische formaties, zoals Here today, gone tomorrow. Dit werk bestaat uit twee grillig gevormde zandstenen zuilen van ruim vier meter hoog op een fraai gazon.

Cragg bedient zich vaker van geologische elementen. Zo stuurde hij in 1977 een meteoriet in naar een tentoonstelling en bouwde hij later kunstwerken met op elkaar gestapelde lagen van afvalproducten, die aan geologische afzettingen deden denken.

,,Vroeger deed ik volop mee aan de Duchamp-reflex'', aldus Cragg, doelend op Marcel Duchamp, die in 1917 een gesigneerd urinoir naar een tentoonstelling instuurde. ,,Maar daar word je na verloop van tijd toch een beetje moe van.''

Zijn langdurige verblijf in Wuppertal berust volgens Cragg, die oorspronkelijk uit Liverpool komt, op toeval: zijn vrouw kwam er vandaan. Maar, zegt hij, hij voelt zich er thuis en de industriële omgeving van de Duitse stad en het naburige Ruhr-gebied hebben hem wel degelijk geïnspireerd. Door de lange traditie van staalproductie in de regio zijn er veel smelterijen, waar hij terecht kan voor zijn dikwijls metershoge werken. ,,Ik moet er niet aan denken dat ik in een stad als Parijs zou moeten werken'', aldus Cragg.

Wuppertal is de geboortestad van Friedrich Engels, de Duitse ondernemer die veel tijd in het negentiende-eeuwse Engeland doorbracht, waar de industriële revolutie in volle gang was. Samen met Karl Marx werd Friedrich Engels een van de grondleggers van het historisch materialisme, een stroming die ervan uitgaat dat al het menselijke handelen door materiële belangen wordt bepaald. Die denkwereld sluit in veel opzichten aan bij die van beeldhouwer Tony Cragg. ,,Ik ben een gepassioneerd atheïst en heb geen enkele neiging tot het mystieke. Alles valt uit het materialisme te verklaren, vind ik. Ook liefde is voor mij materialisme.''

Ook aan deze tentoonstelling kleeft een toevalligheid. Cragg, de Britse kunstenaar die een nieuw thuis in Duitsland vond, exposeert nu bij de Cass Sculpture Foundation. Wilfred Cass (1924) is een telg van de Berlijnse joodse familie Cassirer, die in de jaren dertig naar Engeland uitweek en daar haar naam verengelste. Wilfred Cass maakte zijn fortuin als zakenman en zette tien jaar geleden het beeldenpark in Goodwood op. De meeste beelden die hij tentoon stelt zijn te koop. Met de opbrengst ervan bekostigt Cass opdrachten voor nieuwe sculpturen aan bekende en minder bekende kunstenaars, zo wil hij de Britse beeldhouwkunst nieuwe impulsen geven.

Tony Cragg zelf heeft overigens nauwelijks aansporing nodig. De Britse beeldhouwer blijft genieten van zijn ontdekkingsreis naar nieuwe vormen uit verschillende materialen. Hij is minder radicaal dan vroeger, toen hij het minimalisme aanhing, erkent hij: ,,Ik ben nu in de vijftig, dan wordt vakmanschap belangrijker. Je vertoont als kunstenaar toch een zekere leer-curve. Maar het is nog steeds een opwindende tijd om beeldhouwer te zijn. We hebben pas honderd jaar geleden de figuratieve kunst verlaten. Eigenlijk begint de abstracte beeldhouwkunst nog maar net.''

Tony Cragg: Chalk Pit. Tot eind 2005 in The Sculpture Estate, Goodwood, West Sussex, Engeland. Di t/m zo 10u30-16u30. Inl: www.sculpture.-org.uk of 0044-1243538449