Webtest ziet voorstander als scepticus

Voor- en tegenstanders van de Grondwet proberen twijfelaars via stemwijzers op internet aan een oordeel te helpen. Maar hoe betrouwbaar zijn de sites? ,,Bij twijfel: stem tegen!''

Er woedt een digitale oorlog om de stem van de kiezer bij het komend referendum over de Europese Grondwet. De voor- en tegenstanders van de Grondwet hebben de meest in het oog springende websites inmiddels nagenoeg allemaal bezet, en dat kan voor verwarring zorgen.

Wie www.eugrondwet.nl intikt in de veronderstelling op de officiële Nederlandse grondwet-site van het ministerie van Buitenlandse Zaken te belanden heeft het mis. De website blijkt in handen te zijn van de Werkgroep Globalisering Delft/Den Haag, een club anders-globalisten die zich vooral tegen internationale handelsverdragen keert. De officiële overheidssite over de grondwet is www.grondweteu.nl.

Eenzelfde strijd om domeinnamen is losgebarsten over de zogenoemde internet-stemwijzers, websites die bezoekers helpen met een keuze voor of tegen de grondwet. Drie sites springen in het oog. Ze zijn van het Comité Grondwet Nee, het Instituut voor Publiek en Politiek en Eurodusnie. De sites van het nee-kamp zijn opgericht uit onvrede met de te positieve toon van de IPP-site.

Ervaring bij nationale verkiezingen leert dat honderdduizenden mensen gebruik maken van dergelijke virtuele stemhulpen. Dat weten ook de politieke partijen, die op jacht zijn naar de zwevende kiezer. Partijen die bij de stemwijzer verkeerd `geciteerd' zijn, doen er dan ook alles aan om correct weergegeven te worden op de vergelijkende websites. Op referendumwijzer.nl hebben inmiddels 150.000 mensen de test ingevuld. Van hen namen er ruim 40.000 de moeite na het invullen van de test ook een voor of tegen aan te geven. De teller stond vanmorgen op 42,9 procent voor en 57,1 procent tegen.

Ook de makers van de sites hechten veel waarde aan het instrument. Dat blijkt wel uit een rechtzaak van vorige maand. Het IPP klaagde de Stichting Vrijplaats Koppenhinksteeg (beter bekend als Eurodusnie) aan wegens merkinbreuk. Het IPP maakt sinds 1998 stemwijzers op internet en geniet daardoor een zekere reputatie op dat gebied, die het IPP dan ook gebruikte voor referendumwijzer.nl. Eurodusnie wilde profiteren van de `merknaam' en lanceerde op 21 april referendumstemwijzer.nl, waarvan de vormgeving in eerste instantie haast identiek was aan die van het IPP. De vormgeving werd aangepast, maar Eurodusnie weigerde de naam van de site te wijzigen. Pas toen de rechter op 27 april uitspraak deed, zag Eurodusnie (op straffe van een dwangsom van 5.000 euro per dag) af van het gebruik van www.referendumstemwijzer.nl. Gokkend op een tikfout week Eurodusnie uit naar referendumwijze.nl.

De verschillende adviseurs gunnen elkaar het licht in de ogen niet. Willem Bos van het Comité Grondwet Nee neemt nadrukkelijk afstand van het IPP. Het IPP vergelijkt de Grondwet met het verdrag van Nice. Dat leidt er volgens Bos toe dat ook fervente tegenstanders bij de IPP-wijzer uitkomen op meer dan 50 procent overeenstemming met de tekst van de Europese Grondwet: een verkapt advies om voor te stemmen.

En dus begon Bos een eigen referendumwijzer, te vinden op echtereferendumwijzer.nl. Deze échte stemadviseur is er volgens het comitié op gericht om ,,een aantal controversiële aspecten van de Europese Grondwet naar voren te halen en de gebruikers te vragen of ze daarmee willen instemmen''.

De een te positief, de ander gericht op controversiële aspecten, wat betekent dat voor de objectiviteit van de stemadviseurs? De proef maar eens op de som genomen en bij alledrie op elke stelling neutraal geantwoord. Dat leidt bij twee van de drie ook tot een neutraal advies (IPP en en Eurodusnie). Bij de site van het Comité Grondwet Nee leidt 27 keer neutraal tot het advies tegen de Grondwet te stemmen, omdat ,,u overwegend in strijd met de tekst van de Grondwet hebt geantwoord''. Zelfs fervente voorstanders krijgen het advies tegen te stemmen: ,,De meeste van uw keuzes komen overeen met de tekst van de Grondwet, maar op een aantal punten is dat niet het geval. In deze Grondwet worden een aantal principiële politieke keuzes vastgelegd voor de toekomst van de EU. [...] Bij twijfel: stem tegen!''

Onderzoek leert dat enige voorkennis van de Grondwet vereist is om de stellingen goed te begrijpen, althans, om een beargumenteerd antwoord te geven. Want wie onbezonnen wel partij kiest bij de stellingen, wordt geregeld op het verkeerde been gezet. De vraag of Nederland uit de EU moet kunnen stappen (stelling 6 van de referendumwijzer van het IPP) bijvoorbeeld zal bij veel eurosceptici op instemming kunnen rekenen. Wie het daarmee eens is, wordt echter zonder pardon in het voor-kamp geschaard. De Grondwet maakt uittreden voor het eerst mogelijk.

Ander voorbeeld. Op de wijzer van Eurodusnie is stelling vier: Het recht op arbeid en het recht op een uitkering bij werkloosheid hoort in de Europese Grondwet. Eurofielen zullen denken: ja, dat hoort erin, dus daar ben ik voor. Helaas, Eurodusnie rekent een voorstem als een stem tegen de Grondwet. Immers: ,,Enkel het recht om te werken wordt vermeld en het recht op toegang tot sociale zekerheid.'' En dat is, letterlijk genomen, niet hetzelfde als recht op arbeid en recht op een uitkering.