Vechten is onzin

Sinds concertorganisator Willem Venema zijn eigen boekingskantoor startte, heeft Mojo geen monopolie meer. Artiesten als Bright Eyes en Coldplay zijn blij met The Alternative.

Februari vorig jaar werd Willem Venema ontslagen door concertorganisator Mojo. Een maand later begon hij zijn eigen boekingskantoor, The Alternative, met niets dan een degelijk netwerk en meer dan dertig jaar ervaring in het organiseren van popconcerten. Afgelopen najaar vertrokken zijn voormalige assistente Silvia Biemans en financiële kracht Folkert Blaauw bij Mojo, en voegden zich bij hem. Nu zijn ze met zijn drieën.

In de week voor Venema's ontslag deed de NMa (Nederlandse Mededingingsautoriteit) een inval bij Mojo en nam de computerbestanden in beslag. Mojo werd verdacht van monopolisering van de concertmarkt. Venema's ontslag had niet met de inval te maken, maar ironisch genoeg werd Mojo dankzij Venema's ontslag in één keer bevrijd van zijn monopoliepositie.

The Alternative bestaat slechts uit drie mensen, maar organiseert wel concerten van grote namen als Coldplay, Tori Amos, Live en Lucinda Williams, en kleinere namen als Voicst, Drillem en The Dears. Voor het eerst in zo'n vijfentwintig jaar is het bij een optreden van een belangrijke buitenlandse band niet meer vanzelfsprekend dat het door Mojo is georganiseerd.

Op een doordeweekse dag komt Venema rond twaalf uur op het Alternative-kantoor in Delft. 's Middags zit hij aan de telefoon en stuurt e-mails, 's avonds reist hij door het land om een van zijn bands te zien optreden, en de betaling af te handelen. Anders dan bij Mojo, waar hij de laatste jaren vooral verantwoordelijk was voor de festivals, houdt hij zich nu met alles bezig. Hij bedenkt, overlegt, organiseert en contracteert. En als er ergens een versterker moet worden opgehaald, doet hij dat ook.

,,Romantisch? Nee, zeker niet overdag'', zegt Venema (52). ,,Telefoneren kun je op ieder kantoor. Maar 's avonds heeft het romantiek. Voor mij dan, omdat ik het leuk vind. Nog altijd. Dat heb ik ook gezegd toen ik bij Mojo werd ontslagen: dertig jaar plezier neem je me niet af.''

Vandaag is hij de dag begonnen met een rondje langs de postkantoren, om te zien hoe de Pinkpop-flyers erbij staan. Dat doet hij voor zijn vriend Jan Smeets, directeur van Pinkpop. Het Pinkpop-festival, dat morgen begint en drie dagen duurt, ligt hem na aan het hart. Sinds begin jaren tachtig was Venema bij Mojo goeddeels verantwoordelijk voor het programma. Dit jaar deed Mojo de programmering en is Venema `persoonlijk adviseur' van Smeets. ,,Ik ben dus vleugellam. Ik mag me niet bemoeien met de programmering, omdat Mojo het lastig vindt en bang is voor `bedrijfsspionage', wat me rijkelijk overdreven lijkt. Jan kan me nu hoogstens vragen wat ik van de posters vind.''

Het programma van Pinkpop, waarin geen groepen van The Alternative zitten, kreeg dit jaar veel kritiek. Zo spelen onder meer Kane, Di-Rect, Bloc Party en Golden Earring als hoofd-act, en staat Faithless er voor de derde keer. Werkelijk grote namen ontbreken. Begin deze week waren 15.000 kaarten verkocht, tegen 66.000 in 2000, en 36.000 vorig jaar.

Jan Smeets noemde de ongunstige datum van Pinksteren als oorzaak van het matte programma. Omdat het Duitse popfestivals Rock am Ring pas later is, kunnen bands niet makkelijk de festivals langs reizen. ,,Na 35 jaar Pinkpop zou dat geen reden moeten zijn'', zegt Venema. ,,Met je netwerk moet je in staat zijn om het ritme van de bands te beïnvloeden.'' De tegenvallende verkoop heeft ook te maken met het ontbreken van exclusiviteit. ,,Dat doet Herman Schueremans, van Rock Werchter, anders. Hij bedingt exclusiviteit. In Nederland hebben The Chemical Brothers, The Prodigy en Faithless dit jaar al grote concerten gegeven. Daar ga je dan niet meer voor naar Pinkpop. Maar wij zitten hier niet met leedvermaak. Als het slecht gaat met Pinkpop is dat slecht voor de hele business. Pinkpop heeft een voortrekkersfunctie.''

De overkant

The Alternative huist midden in Delft, vlakbij de voormalige werkgever Mojo, die wordt aangeduid met `de overkant'. Toen Venema er vorig jaar vertrok, nam hij een aantal groepen mee. De concertwereld leunt nu eenmaal sterk op persoonlijke contacten en loyaliteit. De agenten, die vaak in Londen zitten, vertegenwoordigen meerdere groepen, het contact met de band loopt dus altijd via hen. De Britse groep Coldplay bijvoorbeeld werd nog voor de eerste cd was verschenen, door Venema in Nederland gelanceerd, met als gevolg dat niet alleen de muzikanten, maar ook hun agent met hem willen blijven werken. Niet iedereen is altijd loyaal, maar vaak wel. Netwerken is belangrijk. ,,En daar ben ik toevallig goed in. Maar net zo goed is het belangrijk om met kleine bands te werken, de baby-bands. Ik doe het hele arsenaal, van volslagen onbekend tot beroemd. Met de meeste grote namen van nu heb ik me ook al in het begin van hun carrière beziggehouden.''

Behalve de onderlinge loyaliteit tussen band en agent, wordt Venema nu ook op een andere manier onverwachts in de kaart gespeeld, in samenhang met het feit dat Mojo in 2000 is verkocht aan de Amerikaanse media-mogol Clear Channel. Mojo is nu dus een Amerikaans bedrijf, en wordt op een Amerikaanse manier gerund. Dat heeft gevolgen voor de werksfeer, die is rationeler, maar ook voor het imago. Clear Channel heeft in Amerika zo'n slechte naam (zie kader) dat een hele reeks Amerikaanse artiesten in eigen land geen zaken wil doen met het bedrijf, en in het buitenland ook niet. Bright Eyes, Steve Earle en The Pixies bijvoorbeeld, zijn blij dat Nederland een alternatief heeft, daarom heeft The Alternative het drukker gekregen dan Venema in zijn businessplan had kunnen voorspellen.

Voor het concert van Coldplay, op 7 juli in het Gelredome, moet Venema samenwerken met Mojo: ,,Bij zo'n optreden waarmee zoveel geld gemoeid is, wil de agent een garantie en daarvoor wilden ze Mojo, want Clear Channel is een handige grote broer om achter je te hebben als het om de financiën gaat. Ik vond het niet erg prettig, maar het is goed verlopen. Mojo doet de kaartverkoop, ik doe de marketing en het overleg met management en band. Ik had bedongen dat een onafhankelijke partij, Profac uit Arnhem, de productie zou doen.''

Het monopolie dat Mojo tot voor kort bezat, noemt hij een `luxe', en goed voor de concertbranche. Concurrentie is in deze business geen voordeel. ,,De agenten spelen je tegen elkaar uit, en dat zal altijd een hogere toegangsprijs tot gevolg hebben. De agenten krijgen nu door dat er, anders dan vroeger, iets te concurrereren valt in Nederland. Dus ze zeggen tegen beide partijen: die ander betaalt meer, doe jij dat ook. Ik moet me hoeden om in dat spelletje betrokken te raken. Ik zie hogere toegangsprijzen niet zitten, daar is de Nederlandse markt te slap voor. En ik ben er tegen. Concerten mogen niet alleen voor de happy few zijn. Het is me tot nu toe één keer gebeurd dat een agent ons vroeg om te concurreren. Ik heb ervoor bedankt en uiteindelijk heb ik de band toch gekregen.''

Vechtend over straat rollen met de concurrentie is onzin als je het hebt over bands in het clubcircuit, zegt hij. ,,Op dat niveau zit je elkaar niet snel dwars. Op een optreden in Paradiso maak je toch geen winst. Een concert levert ons pas echt geld op vanaf tweeduizend bezoekers. De winstmarge is de laatste jaren teruggelopen. Ooit was de verdeling 60/40. Toen werd het 70/30, 75/25. Bij de stadionconcerten mag je nu blij zijn als je na de kosten vijf tot tien van de netto recette opstrijkt. Om wat te verdienen moet ik dus veel shows organiseren, in alle soorten zalen.''

Bovenzaal

Nu de cd-verkoop terugloopt, verdienen de bands vooral hun geld met optredens. En doordat de platenmaatschappijen minder geld hebben om de tournees te financieren, krijgen bands tegenwoordig maar één kans per land. ,,Beginnende groepen moeten die ene keer zorgen dat er genoeg belangstelling ontstaat om ze nog eens terug te willen halen. Verprutsen ze die kans dan zie je ze nooit meer terug. Dat betekent dat je ook als concertpromotor goed moet nadenken hoe je een band bij het publiek aanbiedt. Is het wel slim om die ene kans te vergeven aan een festival, bijvoorbeeld, waar tachtig andere bands om de aandacht strijden. Of is het beter om een klein optreden in de bovenzaal van Paradiso te organiseren, waar honderd man komt kijken die dan wel allemaal om gaan?''

Een onderzoek van de VNP (Vereniging Nederlandse Poppodia) heeft uitgemaakt dat het bezoek aan het clubcircuit in 2003 met tien procent was gedaald. Er waren 400.000 mensen minder naar optredens gaan kijken dan de 3,4 miljoen in het jaar ervoor. ,,Dat heeft natuurlijk te maken met de toegangsprijzen'', zegt Venema. ,,Die zijn de laatste paar jaar vier, vijf keer over de kop gegaan. Mensen kunnen niet meer én naar Bruce Springsteen voor tachtig euro, én naar twee andere optredens in diezelfde maand. Daar maak ik me zorgen over. Ik denk dat er ook wat te verbeteren valt aan de manier waarop we concerten presenteren. Daarom werk ik `op maat': wat past bij welke groep. Bovendien wil ik dat het hele concert voor de bezoeker aangenaam is: kaartje kopen, in de rij staan, gefouilleerd worden, de stijl van de security. Je moet zorgen dat ook de vervelende dingen draaglijk worden. Het is niet leuk om gefouilleerd te worden, laat dan in ieder geval iemand het doen die je een prettige avond wenst.''

Venema: ,,Ik wil ook niet steeds alles in beslag nemen. De gsm's van tegenwoordig kunnen geluid opnemen en fotograferen, dat is een nadeel voor de band. Maar ze zijn ook onderdeel van iemands identiteit, het hoort bij de lifestyle. Net als een hardrocker een riem draagt met ijzeren punten. Moet je bang zijn dat hij die riem uit zijn broek trekt en ermee gaat slaan? Hoever ga je met die veiligheidsregels?

,,Het is niet zo leuk om in de rij te staan wachten voor je naar binnen mag. Ik probeer het leed te verzachten door kleine performances te organiseren. Ik vraag straattheatergroepen als The Roadies om iedere keer iets kleins op te voeren. Je moet het concert-als-geheel promoten. Als het even kan organiseer ik ook een afterparty. Andere mensen noemen dat misschien een hippie-achtige kruistocht, maar ik hoor dat de bezoeker het op prijs stelt, dus ga ik ermee door. Ik maak daarvoor extra kosten en verdien dus minder. Ik probeer de artiesten achter me te krijgen, als dat lukt is het mooi meegenomen.''

The Alternative is agent van een aantal Nederlandse bands, waaronder Tacker, Bettie Serveert en Voicst. Dat betekent dat Venema zijn best doet om `zijn' groepen in contact te brengen met belangrijke buitenlandse agenten, zodat ze internationaal kunnen optreden of in een tour als voorprogramma van een grotere band. Laatst lukte dat verrassend goed met het Amsterdamse trio Voicst. Gedurende de complete Europese tournee van Juliette & The Licks (de band rond actrice Juliette Lewis) speelde de groep in het voorprogramma. Om die buitenlandse te overtuigen had Venema hem een clip van Voicst laten zien. En had verteld dat het hoofd van MTV-Europe het ook een geweldige clip vond. De agent, William Morris Agency, ging overstag.

Dat Venema het hoofd van MTV-Europe nog nooit heeft gesproken, doet daar niets aan af. ,,Je moet soms een beetje manipuleren in dit vak'', grijnst hij. ,,Bovendien, er is vast wel iemand bij MTV-Europe die het een geweldige clip vond.''

Aan het eind van de dag vertrekt Venema naar Amsterdam voor een bespreking. Hij stapt in een donkergroene Volkswagenbus. Zo'n busje is comfortabel, en handig als er spullen versleept moeten worden, vindt hij. Thuis heeft hij nog een auto, een Rover. Die gebruikt hij meestal om collega-agenten van het vliegveld op te halen. ,,Als ik ze aardig vind, tenminste. Voor de klootzakken neem ik de Volkswagenbus.''