Van der Laan nu op zoek naar draagvlak

Staatssecretaris Van der Laan wil de publieke omroepen stevig aanpakken. Maar of zij daarvoor steun vindt in het kabinet is de vraag. En ze heeft haast.

De publieke omroepen houden hun adem in. Tot nu toe heeft nog niemand gedreigd uit het publieke bestel te stappen als reactie op plannen van staatssecretaris Van der Laan (Media, D66). Maar het lijkt erop alsof ook binnen het publieke bestel omroepen te maken zullen krijgen met commerciële mechanismen.

Als de staatssecretaris haar zin krijgt, moeten omroepen straks minstens de helft van hun vaste budget inleveren. Hun taak wordt beperkt tot het maken van opiniërende programma's. Eerder besloot de coalitie al in het Paasakkoord dat puur amusement helemaal niet meer thuishoort bij de publieke omroep. Voor het maken van culturele en educatieve programma's moeten de omroepen voortaan plannen indienen bij de overkoepelende raad van bestuur, die vervolgens geld kan verdelen. Maar daarvoor moeten de omroepen concurreren met anderen.

Hoe die concurrentie er gaat uitzien, is nog onduidelijk. Van der Laan wil graag dat de omroepen op gelijke voet concurreren met onafhankelijke producenten. Maar in haar stuk staat ook een variant waarbij omroepen een zekere voorkeurspositie krijgen. Zij zouden dan als eerste mogen intekenen op programma's. Pas als ze niet kunnen leveren wat de raad van bestuur wil, zou die elders opdrachten mogen plaatsen. Onduidelijk is of zo'n voorkeurspositie stand houdt binnen Europese regelgeving.

Of er politiek draagvlak is voor het plan, is ook onzeker. D66 zet zwaar in op de komst van een jeugd- en jongerenzender op één van de drie huidige tv-netten, maar het CDA wil dat niet. Tweede-Kamerlid Atsma wil inhoudelijk nog niet reageren, maar zegt wel: ,,Bij mijn weten staat in het Paasakkoord niets over een jongerenzender en ook niets over halvering van budgetten.'' Het is dus zeer de vraag of de jongerenzender er zal komen. De bedenker van het idee, de Raad voor Cultuur, stelde eerder voor om zo'n kanaal als digitaal themakanaal op te zetten.

Dat Van der Laan reclame ,,onverkort'' wil behouden binnen het publieke bestel, stuit op verzet bij coalitiepartij VVD. Van der Laan wil de overheidsbijdrage niet verhogen. Als er geld voor de omroepen wegvalt door afschaffing van de STER (215 miljoen in 2004) tast dat volgens haar de kwaliteit van de programmering aan. Nu is de Nederlandse publieke omroep een van de goedkoopste van Europa en Van der Laan wil dat zo houden.

Maar de vraag is of dat kan. A. Dake, oud-journalist en auteur van het rapport: Naar een andere Publieke Omroep, noemt het plan ,,onvolledig''. ,,Er wordt geen rekening gehouden met daling van de STER-inkomsten waardoor op termijn een gat van miljoenen zal ontstaan.'' Hij vergelijkt het met ,,de tafelschikking op de Titanic''.

De STER-inkomsten dalen inderdaad, vorig jaar met 3,5 procent. En dat was nog een jaar met lucratieve sportevenementen. En natuurlijk het eredvisievoetbal dat de komende jaren wordt uitgezonden door John de Mol.

Een ander belangrijk punt dat nog niet is uitgewerkt in het stuk, is de garantie die omroepen moeten krijgen dat hun opiniërende programma's uitgezonden worden. Nu is er vaak gesteggel tussen omroepen en netcoördinatoren over het uitzendschema. Van der Laan zegt dat die garantie in de wet moet komen. Maar hoe, is niet duidelijk.

Voor de uitwerking van dit punt hebben Van der Laan en het kabinet maar weinig tijd. Oorspronkelijk zou de kabinetsvisie op het omroepbestel er dit voorjaar komen. Later werd dat ,,voor de zomer''. Van der Laan heeft haast, want het duurt anderhalf jaar voor een plan wet is.

En de omroepen moeten natuurlijk ook nog de tijd krijgen zich voor te bereiden op de nieuwe situatie. Hun concessie is op initiatief van Van der Laan zelf ingekort en loopt nu in 2007 af. Volgende week bespreekt de staatssecretaris haar plannen in een kerngroep van het kabinet. Die wordt voorgezeten door premier Balkenende, oud-vice-voorzitter van de NCRV.