`Twee systemen' is nu `twee zijden'

Een misschien al te doorzichtige poging van de Chinese president Hu Jintao om via een semantische ingreep Taiwan tot terugkeer naar het moederland te bewegen, is gisteren onmiddellijk afgeschoten door de Taiwanese president Chen Shui-bian. In de ogen van Peking is de de facto onafhankelijke eilandstaat Taiwan een afvallige provincie die vroeger of later moet terugkeren in de Chinese moederschoot. Peking heeft daar lang geleden ook al een formule voor bedacht: `Twee systemen, één land'. Volgens dat uitgangspunt van eenwording met behoud van een zekere mate van eigen bestuur voegden eerder de voormalige Britse kroonkolonie Hongkong (in 1997) en de voormalige Portugese kolonie Macao (in 1999) zich bij China.

Gisteren, na afloop van een bezoek aan Peking van Taiwans tweede oppositieleider, James Soong, dook in een gezamenlijke verklaring plotseling de nieuwe formulering `Twee zijden, één China' op, een verwijzing naar de Straat van Taiwan die beide Chinese gebiedsdelen scheidt. Maar president Chen van Taiwan toonde zich allerminst onder de indruk, en zei dat de nieuwe woorden op geen enkele wijze enige concessie van Chinese zijde weerspiegelen. ,,China heeft geen enkele concessie gedaan'', reageerde hij op televisie. ,,China's basishouding is dezelfde gebleven.''

En zo blijft Chen in de ogen van Peking de `probleemschopper' die hij is sinds hij als leider van de oppositionele Democratische Progessieve Partij (DPP) in 2000 voor het eerst tot president van de eilandstaat werd gekozen. De DPP heeft altijd het streven naar onafhankelijkheid hoog in haar vaandel gehad, maar eenmaal aan de macht moest Chen inbinden door parlementaire tegenwerking. Zo werd een aanvankelijk aangekondigd referendum over grondwetswijziging en naamswijziging van het land afgewezen, als te provocatief jegens Peking. China zegt te streven naar `vreedzame hereniging' (voorheen: `bevrijding') maar recentelijk ook wettelijk vastgelegd dat het separatistische oprispingen, bijvoorbeeld door een Taiwanese onafhankelijkheidsverklaring, met militair geweld zal neerslaan.

Probleem voor Chen is dat de kiezers hebben laten blijken weinig te voelen voor avonturisme jegens China, en dat in het parlement de `nationalisten' van de Kwomintang (KMT) en de daarvan afgesplitste People First Party (PFP) bij de laatste verkiezingen hun meerderheid hebben vergroot. Vorige maand werd de leider van de KMT groots onthaald in Peking, deze week was het de beurt aan Soong van de PFP. Net als president Chen zijn ze voor Taiwan, maar anders dan Chen, ook voor één China – daarmee de nagedachtenis in ere houdend van hun politieke voorgangers die in 1947 door de communisten naar Taiwan werden verdreven.