Obi-Wan Bos

Volgende week is het zo ver: dan gaat in Amerika de zesde en laatste Star Wars in première. Revenge of the Sith. De liefhebbers moeten erop voorbereid zijn dat het er niet zachtzinnig toegaat. Het is een bloedbad, zei een van de voorbeschouwers. Jedi Anakin Skywalker voltooit zijn metamorfose annex symbiose tot schurk in de gedaante van Darth Vader met het afslachten van een stel oude vrienden. Het blijft niet ongestraft. Hij gaat een duel aan, met Obi-Wan Kenobi. Dat moet hij met de dood bekopen. Gruwelijk verminkt blijft zijn lijk op het gevechtsterrein achter. Niet geschikt voor kinderen onder de dertien.

Ik heb geen verstand van Star Wars; jaren geleden één aflevering gezien waarin, voorzover ik me kan herinneren, weinig of geen bloed vloeide. Obi-Wan Kenobi en zijn makkers kwamen regelmatig bij elkaar in een ruimtekroeg die in zijn morsige gemoedelijkheid regelrecht was afgeleid van de kroegen op aarde. Oase voor de ouwe hap. Verder kon ik er als amateur geen touw aan vastknopen. Ik verklaarde mijn verwarring aan een jongere. Die schoot in de lach. Obi-Wan Kenobi! Ze sprak over deze ruimteheld alsof het haar buurman was.

Zou dit werkelijk de allerlaatste aflevering van Star Wars zijn? Ik wil wedden van niet. De reeks, de sage, is in 1977 begonnen. Toen bekeken door kinderen die nu tegen de dertig lopen. Wie in dat jaar ouder was dan een jaar of vijfendertig en dus nu op z'n minst drieënzestig, zal waarschijnlijk nooit aan Star Wars begonnen zijn. Dit zou dan betekenen dat dit hele heldenverhaal het eigendom is van twee generaties. Als in 2050 weer het een of ander herdacht wordt, zullen de bejaarden van onze toekomst herinneringen ophalen aan Obi-Wan Kenobi en de Revenge of the Sith, die ze niet mochten zien. Maar daar wisten ze toen wel raad op.

Zoals straks deze Kenobi zal worden herdacht en even zal herleven, zo gebeurt dat op het ogenblik voor de jeugd van de oorlog weer met Dick Bos. Zitten twee jongens van een jaar of vijfenzeventig of ouder in zo'n ruimtekroeg te praten, en de ene zegt: `Kip ik heb je', dan is er grote kans dat de ander zegt: `Het geval Kleyn'. En dan volgt er een vrolijke, dierbare herdenking van Dick Bos en zijn schepper Alfred Mazure. `Na zo'n nekslag zeggen ze gewoonlijk niet veel meer.'

Uitgeverij Panda gaat alle avonturen van Dick Bos uitgeven, voorlopig in vier delen, maar als dat niet voldoende blijkt te zijn komen er meer. Het eerste deel is in april verschenen, met Het geval ``Kleyn'', Li-Hang, De Raaf en Texas. De oorspronkelijke boekjes hadden één tekening per pagina; hier zijn het er vier. Maar dat maakte de schok der herkenning er niet minder om. Lijnen, zwart-wit, licht en schaduw, dramatische vlakverdeling, typografie, het is allemaal gebleven zoals het oorspronkelijk was, d.w.z. in de oorlog.

Waaraan had Dick Bos zijn geweldige populariteit bij de kinderen te danken? Hij was een geoefend jiu-jitsu vechter. Hij was razendsnel en buitengewoon sterk. Hij stond op de bres voor het goede en bestreed meedogenloos het kwaad. Hij beleefde gewoon spannende avonturen. Het zal allemaal waar zijn, maar met dit alles was hij geen uitzondering. Wat ons destijds het meest beviel, is de manier waarop hij zich uitdrukte. Op een wat achteloze, licht ironische manier, maar zonder een poging om leuk te zijn. Niet studentikoos, geen `camp'. Onoverblufbaar maar zonder opschepperij. En in zijn geniale momenten, dat waren er over het geheel gezien veel, altijd citeerbaar – tot op de dag van vandaag.

De ouderen van toen hebben dat nooit begrepen, zoals ouderen van welke tijd ook sommige hebbelijkheden en voorkeuren van de kinderen nooit zullen begrijpen. Dick Bos, werd wel gevreesd, zou de jeugd op het verkeerde pad brengen. Alle stripverhalen behalve Bruintje Beer dragen dat gevaar blijkbaar in zich. Tegen het einde van de jaren vijftig (v.d.v.e.) kwamen de horror comics in de mode. De cultuur werd vrijer, losbandiger en daarmee namen de zorgen van de ouderen toe. Er verscheen een boek van een psycholoog, dr. Frederic Wertham, Seduction of the Innocent, met een bloemlezing uit al het schandelijks waarmee de stripindustrie de geest van de jeugd probeerde te verpesten. Van de mensen die nu een jaar of zestig zijn. Dat zijn degenen die zich nu bezorgd maken over de manier waarop Obi-Wan Kenobi zich meent te kunnen gedragen in het laatste deel van Star Wars.

Hoe dan ook, Dick Bos werd in de oorlog bij de kinderen zo'n succes dat het de Duitsers begon op te vallen. Alfred Mazure kreeg bezoek van twee heren van het Ullstein Verlag. Die stelden hem voor Bos een Duits uniform aan te trekken, van een SS'er of een soldaat. De lezingen verschillen. Ze hadden een cheque bij zich waarop Mazure zelf het bedrag kon invullen. Het bleef even stil. Toen zei Mazure: `Heren, ik denk niet dat een Duits uniform mijn held zou staan.' Dat was in 1941. Niet lang daarna was Dick Bos uit de winkels verdwenen. Het is 2005. Hij leeft voort.