Mevrouwen aan de wandel

Sinds haar vroege roman Hotel du Lac in 1984 de Booker Prize won heeft Anita Brookner de status behouden van interessante Engelse romanschrijfster. Zij heeft een eigen kijk op de wereld en een eigen manier van schrijven. Er zijn zelfs lezers die nooit een boek van haar overslaan.

Na 23 romans kan toch niet gezegd worden dat de keurige treurige mevrouwen in die uitgestreken levenswijze verhalen telkens iets anders beleven. Al kan zij als scherpziende schrijfster ook in keurige personen opmerkelijke emoties en ervaringen aanwijzen, op den duur lijken die steeds op wat zij al eerder vertoond heeft. Dan hoeft zij nog maar af en toe mondjesmaat gelezen te worden, om de oude relatie.

Wel maakt het verschil dat in Leaving Home de hoofdpersoon en vertelster Emma iets te jong is om een mevrouw genoemd te worden. Zij deelt in Londen de flat van haar moeder, een zachtmoedige weduwe, totdat zij naar Parijs gaat voor een studie klassieke tuinarchitectuur. Daar betrekt zij een lelijke studentenkamer en raakt losjes bevriend met een FranÇaise die werkt in de bibliotheek waar zij studeert, en even later ook met een half-Frans-half-Engelse kamerbewoner in haar huis.

Kenners van Brookners werk zullen niet verbaasd zijn dat de relatie met deze Michael ingetogen blijft – beperkt tot wandelingen op zondag. Er is geen teken dat Emma hunkert naar meer, of dat zij verwacht dat Michael iets zal proberen. Zij is, hoewel niet voldaan, ook niet onvoldaan over haar soort omgang met mannen. En in een later stadium van het verhaal, wanneer zij af en toe naar Londen gaat, pakt zij het net zo aan met de gescheiden arts Philip. Je hebt zeker een vriend in Parijs, oppert die, en zij antwoordt bevestigend, denkend aan haar wandelaar.

Pas als haar moeder onverwacht sterft ontstaat er iets meer beroering in Emma's verhaal. Zij komt uit Parijs aanzetten voor de begrafenis en de afwikkeling, en laat zich afblaffen door Uncle Rob, haar moeders broer die haar niet mag. Daarna, in de slotfase van deze korte roman, wanneer Emma terug is in Parijs neemt de spanning verder toe. Zij is al een paar keer uitgenodigd door de Franse vriendin van de bibliotheek voor een zondagse lunch in het huis van de familie, buiten de stad op het boerenland van Brie. Haar ontmoetingen daar met de moeder van de vriendin en een stelletje stijve Franse familieleden staan in een opwekkend contrast tot haar gewone eenzame dagen in Parijs. De lezer verheugt zich dus als zij er opnieuw heengaat, en beleeft weer iets bijzonders wanneer zij op de tweede dag alleen in huis achterblijft met de moeder die ziek is, misschien stervende. De dochter is even uit en komt steeds maar niet terug; het personeel, een bokkig echtpaar, verlaat zonder een woord het huis met een grote gezamenlijke koffer bij zich. Emma kijkt ze na van achter een raam, twee gebogen figuren in de achtertuin onder de regenlucht.

Dit is een pittig tableau om aan terug te denken, met meer zeggingskracht dan het beeld van Emma wanneer zij later in Londen op een klein flatje woont met de vluchtige hoop – the evanescent hope – op een goede afloop, zonder dat zij zegt waarvan dat de afloop zou zijn.

Voor de lezer is de hoop op een volgend, krachtiger boek van groter belang.

Anita Brookner: Leaving Home. Viking, 166 blz. €23,60