Fransen willen écht vrij met Pinksteren

Tweede pinksterdag is vanaf nu `solidariteitsdag' in Frankrijk. Er is groot verzet van de `Vrienden van de Maandag' en woede in het parlement.

Dat de Heilige Geest ook over de premier vaardig moge worden! De grappen liggen voor de hand, zo vlak voor Pinksteren, het katholieke feest dat Frankrijk altijd met een vrije maandag vierde. Vierde, want premier Jean-Pierre Raffarin heeft de vrije dag bij wet omgevormd tot `solidariteitsdag', dat wil zeggen tot een werkdag, die niet wordt uitbetaald. En op groot verzet stuit.

Het besluit werd genomen in september 2003, op een moment waarop de definitieve balans van de hittegolf van de maand ervoor nog niet eens was opgemaakt. Maar de vrees werd bewaarheid: door de hitte, in combinatie met gebrekkige middelen en voortschrijdende individualisering van de samenleving, waren er vijftienduizend meer mensen dan normaal overleden, meest ouderen, in eenzaamheid. Door de onbetaalde `solidariteitsdag', waarover de werkgevers een belasting van 0,3 procent van de normale loonkosten moeten afdragen, zou de schatkist drie miljard euro extra te besteden krijgen voor voorzieningen voor bejaarden en gehandicapten.

Maar wat op het moment van afkondiging in collectieve schaamte aanvaard leek te worden, leidt nu tot fel protest. Volgens peilingen is meer dan tweederde van de Fransen die er destijds voor was, nu tegen. Grootscheepse stakingen, die overigens de impliciete erkenning inhouden dat het om een werkdag gaat, staan voor maandag op de rol. Er is een collectief `Vrienden van de Maandag', dat handtekeningen verzamelt en op zijn internetpagina voorrekent dat vooral de werkgever er beter van wordt en de rekensommen illustreert met een omineuze tekening van een geketende zwarte slaaf. De vakbonden vragen zich hardop af wie er nu eigenlijk betalen, wat de opbrengst is en waar die naar toe gaat.

Afgelopen maandag sloeg de woede ook toe in de Assemblée. De socialisten keerden zich op hoge toon tegen de `gratis' werkdag en eisten een alternatief plan. Eén Assemblée-lid wees erop dat de volksvertegenwoordiging zelf maandag geen zitting heeft: de beste manier om de kloof tussen burger en overheid nog verder te verbreden. Toen de minister die de wet verdedigde in herinnering bracht dat de socialisten anderhalf jaar geleden nog voorstander waren, leken oude Latijnse toestanden opnieuw de kop op te steken. De fractievoorzitter van de Parti Socialiste stormde zo dreigend op de bewindsman af, dat bodes pardoes om deze heen gingen staan, uit angst voor knokken.

De belager deed maar `alsof', zei hij later, maar de verwarring die hij zaaide illustreert die in het land. Anders dan de publieke sector mag het bedrijfsleven (dat wil zeggen: ieder bedrijf afzonderlijk) zelf uitmaken welke vrije dag onbetaald gewerkt gaat worden – met alle gevolgen van dien voor tweeverdieners die in beide sectoren werkzaam zijn. Ook in het onderwijs, waar de leerkrachten volgens de wet dienen door te werken, heerst verwarring: leerlingen zijn immers geen werknemers. De bonden hebben de ouders dan ook opgeroepen hun kinderen niet naar school te sturen.

In bijna alle openbare diensten dreigen stakingen, hoewel de regering afgekondigd heeft de dag hoe dan ook in te houden op het salaris. Het openbaar vervoer komt grotendeels stil te liggen. Alleen de SNCF, de spoorwegen, ontspringt de dans. Met het spookbeeld van massale stremmingen voor ogen heeft de directie besloten de dag uit te betalen, in ruil voor langere werktijden op de overige dagen van het jaar: 1 minuut en 52 seconden, om precies te zijn. De `oplossing' is op hoon onthaald door Nicolas Sarkozy, de voorzitter van meerderheidspartij UMP.

De berichten als zou de regering de hele solidariteitsdag inmiddels diep betreuren, hebben enige grond. De onrust komt, vlak voor het referendum over de Europese Grondwet op 29 mei, zeer slecht uit. De nee-zeggers hebben nieuwe munitie, en brengen kwaadsappig in herinnering dat president Jacques Chirac ten tijde van de hittegolf in Canada op vakantie was – en blééf. Om na terugkeer, gebronsd en al, de burgers op hun zorgplicht voor de oudjes te wijzen.

Premier Raffarin werd eind vorige week met spoed geopereerd aan zijn galblaas. Hij ging deze week weer aan het werk. In zijn eerste openbare optreden na de operatie zei hij strijdlustig `als nieuw' van start te kunnen gaan. Dat komt wel weer goed uit.