De vrije zee

De voorgenomen overneming van het Nederlands-Britse scheepvaartconcern P&O Nedlloyd door het Deense familiebedrijf A.P. Møller-Maersk, een van de grootste rederijen ter wereld, zet de behoudende scheepvaartwereld op zijn kop. Samen zouden deze ondernemingen mondiaal de grootste transporteur van containers (`laadkisten') zijn. Containervervoer over zee is een activiteit waarvan sterke groei wordt verwacht, aangejaagd door de uitbundige economische ontwikkeling van Aziatische landen, China voorop. Een geslaagde overname heeft betekenis voor bestaande samenwerkingsverbanden in de scheepvaart, vervreemdt twee bedrijven met een lange maritieme traditie in Nederland en Groot-Brittannië, heeft gevolgen voor wereldhavens als Rotterdam en zal leiden tot saneringen en banenverlies.

De overneming leidt ook tot consolidatie in een bedrijfstak die doorgaat voor sterk versnipperd. In de scheepvaart wordt minder gefuseerd en samengewerkt dan in bijvoorbeeld de luchtvaart. Feit is wel dat Maersk en Nedlloyd een verleden van fusies en overnames kennen. Nedlloyd is het product van anderhalve eeuw Nederlandse scheepvaartgeschiedenis. Samenwerking kwam laat, zoals dat gaat in een chique bedrijfstak, maar was onvermijdelijk. Het Rotterdamse concern heeft zijn wortels in rederijen als de Koninklijke Nederlandsche Stoomboot Maatschappij, de Koninklijke Rotterdamsche Lloyd, de Nederlandsche Scheepvaart Unie en de Vereenigde Nederlandsche Scheepvaart Maatschappij. Samen vormden die de Nedlloyd Groep, die eind 1996 fuseerde met het Britse P&O Containers, telg uit het roemruchte Peninsular and Oriental.

Maersk is een Deens familiebedrijf dat ooit als rederijtje begon en uitgroeide tot een multinational die actief is in scheepsbouw, luchtvaart, supermarkten, olie- en gaswinning en zeetransport. In die laatste sector heeft het veel (container-)rederijen overgenomen, waaronder het Amerikaanse Sea-Land. Het wordt met straffe hand geleid en staat bekend om de eigen, vaak dwarse visie op zakendoen. Maersk heeft veel geld in kas en biedt 2,3 miljard euro voor P&O Nedlloyd. Door het overnamenieuws steeg de koers van Nedlloyd. De scheepvaart is een sector die traditioneel weinig op heeft met de belangen van aandeelhouders. Zij hopen door de overneming eindelijk hun slag te slaan.

De Denen kopen met Nedlloyd vooral capaciteit, de tactische repliek op de groei in het zeetransport. Maar het gaat hier ook om een strategische investering die het hoofd biedt aan opkomende Chinese rederijen. Wat China maakt, kan China vervoeren; een notie die tot maatregelen dwingt. Maersk is de eerste grote reder die dat inziet en vooruitloopt op ontwikkelingen die andere (westerse) scheepvaartbedrijven ongetwijfeld nog zullen doormaken. Wie zich het eerst als grootste en efficiëntste positioneert, kan de markt voor jaren bespelen. Wat hier zichtbaar wordt, is globalisering pur sang. Banenverlies, de kans op monopolisering en emoties over het vervagende, `eigen' maritieme verleden maken dat ook deze overname een bijsmaak heeft. Maar de vrije markt en (in dit geval) de vrije zee kennen hun eigen wetmatigheden. Die moeten hun loop hebben, omdat het onwenselijk is in te grijpen in het zakelijk proces èn omdat de Deense visie op zeetransport misschien wel het beste antwoord op de Chinese uitdaging is.