Dan liever doorslapen

Kafka is nooit veraf in In Coma, de onlangs in vertaling verschenen novelle van Alex Garland. Een man ziet hoe drie mannen een meisje lastigvallen in de metro. Hij wordt wakker in het ziekenhuis. Of: dat is nu juist de vraag. Hij surft tussen bewustzijn en bewusteloosheid, tussen waan en droom. Of de wakkere werkelijkheid daar deel van uit maakt, blijft voor Carl én voor de lezer een raadsel.

Alex Garland is schrijver van The Beach, de nu ruim tien jaar oude thriller annex hedonistische nachtmerrie over backpackers in Thailand. In Coma is van een heel ander gehalte; het is zo stijl- en genrevast als The Beach origineel was. Toch probeert Garland de lezer een stap voor te blijven door met de voorspelbaarheid van zijn verhaal te spelen. Zijn Carl droomt telkens weer dat hij droomt dat hij droomt. Inderdaad, zie dan nog maar eens wakker te worden.

In korte vignetten, elk geïllustreerd met een Japans-aandoende houtsnede van Garlands vader Nicholas, volgen we de reis van Carls bewustzijn in en uit zijn kapotte lichaam. Dat ziet van een afstand eerst hoe hij in het ziekenhuis terechtkomt. Daar komt hij bij, denkt hij, en na een dag of twee wordt hij zelfs ontslagen. Maar eenmaal thuis, blijkt er in het alledaags bestaan iets onherstelbaar veranderd. `Hoe meer ik erover nadacht, hoe vreemder de koffie werd. En toen, terwijl ik in de ongewenste koffie tuurde, bedacht ik ineens dat dit – de ongewenste koffie – het vreemde was wat ik had voorspeld. Het vreemde wás al gebeurd. Het voltrok zich op het moment dat ik het voorspelde.'

`De gedachte was interessant en ook een beetje frustrerend' voegt Garland er nog aan toe. Je zou het koket kunnen noemen, zoveel zelfbewustzijn van een bewusteloze. De vergelijkingen tussen het in een coma verkeren en het werken aan een roman dringen zich soms dan ook erg nadrukkelijk op. Maar Carls geschiedenis, gevat in Garlands korte, trefzekere zinnen, houdt je van begin tot eind in zijn ban. In het midden van In Coma, het diepste stadium van onthechting, is Carl nog slechts `een bewustzijn in een leegte'. `Het is een ernstige zaak als je slechts een bewustzijn in een leegte bent en je raakt dan je verstand kwijt', schrijft Garland nuchter, `want iets anders dan denken ben je niet'. De houtsnedes van Garlands vader bestaan op dat moment uit zwarte vlakken. Het EEG geeft, zo nemen we aan, nagenoeg strakke lijnen te zien.

Toch laat de schrijver Carl uiteindelijk weer naar een oppervlakte drijven. Wakker worden, constateert Carl terwijl Garland zijn roman besluit, is geen eenvoudige zaak; `wie wakker wordt gaat dood'. `Als je wakker wordt raak je een verhaal kwijt en je krijgt het nooit terug.'

Aan het slot van In Coma is dat geen gratuite constatering. De schrijver slaagt er in luttele pagina's in Carls buitenbewustzijn tot werkelijkheid, tot thuis te maken voor hem en de lezer. Doodgaan of verder leven blijkt dan van hetzelfde laken een pak: een beangstigende tunnel. En daarmee bewijst Garland voor zijn Kafka-examen geslaagd te zijn.

Alex Garland: The Coma. Faber and Faber, 160 blz. €12,50. Vertaald door Irving Pardoen als In Coma, Anthos, 180 blz. €18,95