Boegbeeld `nee' twijfelt nog (Gerectificeerd)

Het nee-kamp staat op winst, mede dankzij Grondwet-criticus Ronald Plasterk. Maar zelf is hij er nog niet uit. ,,Ik verkeer in gewetensnood.''

Ronald Plasterk, columnist en wetenschapper, heeft al snel de zaal op zijn hand. Nu, zegt hij, haalt premier Balkenende in zijn pleidooien voor de Europese Grondwet de koningin er weer bij: `Beatrix is ook gegrepen door het Europese ideaal'. ,,Maar hoort de koningin niet naar de politiek te kijken in plaats van andersom? ,,Wanneer wordt er nu eens over de inhoud van de Grondwet gesproken? Dat zit me dwars'', zegt Plasterk en oogst een daverend applaus uit de volle zaal Amsterdammers die gisteravond afkwamen op een debat in Felix Meritis tussen Plasterk en PvdA-Tweede-Kamerlid Frans Timmermans over de Grondwet.

De Utrechtse biochemicus is een bekende Nederlander dankzij zijn gepeperde columns in de Volkskrant en op de televisie in het programma Buitenhof. Met zijn al weken volgehouden tirades (`Europa wordt de baas', `Rode kaart ingeleverd', `Grondwet vestigt Europa als staat') over de Europese Grondwet is Plasterk inmiddels het publieke boegbeeld geworden van de nee-stemmers. Hij is dezer dagen een veelgevraagd spreker.

De kritische vragen die Plasterk opwerpt, blijven niet zonder effect. De tegenstanders winnen langzamerhand meer terrein. Gisteren bleek dat zelfs in de als zeer betrouwbaar geldende opiniepeilingen die het kabinet regelmatig laat verrichten, het nee-kamp een nipte voorsprong heeft bereikt op het ja-blok.

Plasterk mag dan als gezicht van het nee worden beschouwd, zelf is hij er nog niet uit of hij ja of nee zal stemmen op 1 juni. ,,Ik verkeer in gewetensnood'', licht de columnist na afloop van de debatbijeenkomst in Amsterdam toe. ,,Ik heb weinig zin een ja-signaal af te geven waarmee Balkenende straks met Berlusconi het glas gaat heffen. Belangrijker: is al die centralisatie wel nodig. Er blijkt al veel meer Europees geregeld te zijn dan iedereen wist. Willen we dat?''

De columnist maakt zich grote zorgen. ,,U herinnert zich de Lissabondoelstellingen nog wel'', houdt hij de zaal voor. Europa zou in 2010 de meest concurrerende economie ter wereld worden. ,,Maar laatst heeft Commissievoorzitter Barroso het hele zaakje alweer afgeblazen. Bleek onhaalbaar. Ik ben bezorgd, omdat dezelfde mensen de Grondwet hebben bedacht, zonder dat er draagvlak voor is'', zegt Plasterk. Hij wijst er fijntjes op dat de voorzitter van de Referendumcommissie, Kortmann, en staatssecretaris Nicolaï (Buitenlandse Zaken) nu al met elkaar in de clinch liggen over de vraag of de Europese Grondwet boven die van de lidstaten van de Europese Unie gaat.

,,`Het moet, het kan, op voor het plan', was eens de leus van de PvdA'', zegt Plasterk. ,,Maar wat is het Europese plan? Hoe kun je een middel als een Grondwet inzetten zonder een plan te hebben?''

De Grondwet legt het primaat bij de markt, concludeert de biochemicus. Er wordt volgens Plasterk al gepraat over 35 leden in de EU, ,,terwijl we er net 25 hebben''. De Europese Unie zal zich met veel meer terreinen gaan bemoeien dan tot nu toe het geval is geweest; van sociale zaken tot justitie. Er is een Europese vlag, een Europese hymne. Europa mag dan geen superstaat worden, meent Plasterk, maar het is wel een vorm van verstatelijking.

,,Ik ben bang dat we steeds verder Europeaniseren, zonder dat we het in de gaten hebben. De regelzucht van Brussel is enorm.''

Rectificatie

In het artikel Boegbeeld `nee' twijfelt nog (13 mei, pagina 2) staat het citaat: ,,`Het moet, het kan, op voor het plan', was eens de leus van de PvdA.'' Deze leuze uit 1935 was van de SDAP, de voorloper van de PvdA.