`Niemand gelooft dat legalisatie alles oplost'

Bijna 700.000 illegalen hebben in Spanje amnestie gevraagd. De legalisatieronde moet een einde maken aan op grote schaal voorkomend zwart werk en sociale rechteloosheid.

Gunnar Crespo kan opgelucht ademhalen. Afgelopen week, vlak voordat de periode van aanmelding officieel werd afgesloten, wist hij de benodigde papieren voor een verblijfsvergunning in Spanje in te leveren op het bureau van de sociale verzekeringen in Madrid. ,,Dat was op het nippertje'', erkent de 38-jarige Boliviaan. Nadat hij zijn illegale werk als conciërge was kwijtgeraakt kostte het hem enige tijd om met papieren over de brug te komen waarin hem nieuw werk werd aangeboden. Argentijns immigrant Agustin Ifrain (58) was jaren zwartwerker in de bouw voor hij werd gelegaliseerd. ,,Gelukkig was ik nooit ziek'', zo herinnert hij zich de onzekere tijden zonder volksverzekering.

Gunnar Crespo wil hetzelfde als Agustin Ifrain: legalisering. Crespo kwam een jaar en vier maanden geleden naar Spanje, en bijna was al zijn werk als illegale immigrant vergeefs. ,,Nu heb ik als het goed is binnen een maand een verblijfsvergunning'', zegt Crespo opgelucht. De bewoners van het huis waar hij conciërge was willen hem graag terug, liefst met papieren.

Afgelopen zaterdag sloot Spanje de grootste legalisatieprocedure van immigranten tot dusver af. Volgens de tellingen zijn sinds februari ruim 690.000 verzoeken tot legalisering binnengekomen, waarvan inmiddels een derde positief is afgehandeld. Ruim 30 procent van de aanvragen is van schoonmakers, conciërges en ander huishoudelijke hulp. Voorts blijkt de exploderende bouwmarkt in Spanje nog steeds veel buitenlanders werk te verschaffen, net als de landbouw en het toerisme.

Spanje is de afgelopen vijf jaar aan een intensieve inhaalslag op het gebied van immigratie bezig. Daarbij lijken de schattingen van economische rapporten die al enkele jaren geleden werden gepubliceerd aardig uit te komen: de komende jaren zijn honderdduizenden geïmporteerde arbeidskrachten nodig om de Spaanse economie draaiende te houden. Zij verrichten het vuile en slecht betaalde werk waar in Spanje ondanks tien procent werkloosheid geen mensen voor te vinden zijn.

Het traject voor de immigranten begint voor de meerderheid in de illegaliteit. Gunnar Crespo kwam naar Spanje, waar al een aantal broers van hem verbleven, omdat hij als verkoop- en marketingmanager er niet in slaagde werk te vinden in Bolivia. Werk was er genoeg in Spanje, maar dan wel zwart. ,,Ik kwam hier met veel illusies, maar het verkrijgen van papieren bleek ingewikkeld.''

In 2000, onder de conservatieve regering-Aznar, werd besloten de eerste amnestie voor illegalen door te voeren. Een kwart miljoen aanvragen kwamen binnen, waarvan uiteindelijk het grootste deel een verblijfsvergunning kreeg. Het jaar erop werden nog eens 239.000 immigranten gelegaliseerd. Het probleem was daarmee volgens de conservatieve regering definitief geregeld. Nieuwkomers moesten voortaan de officiële weg bewandelen: alleen met een arbeidscontract van een Spaanse werkgever kon, vanuit het land van herkomst, een verblijfsvergunning aangevraagd worden.

Dat bleek echter al snel fictie. De officiële weg was traag en ingewikkeld. Spaanse werkgevers bleven illegalen aannemen, immigranten bleven zonder papieren toestromen op zoek naar werk. De grote aantallen begonnen te drukken op de overheidsvoorzieningen. Zonder bij te dragen met belastingen en verzekeringspremies konden de illegale buitenlanders wel gebruik maken van Spanjes systeem van gezondheidszorg, kinderen van buitenlandse illegalen volgden probleemloos onderwijs. En omdat een illegaal verblijf niet in de weg staat dat buitenlanders zich kunnen inschrijven als inwoners van een gemeente kon er ook op andere voorzieningen aanspraak gemaakt worden.

De nieuwe legalisatieronde moet een einde maken aan de situatie van grootschalig zwart werk en wantoestanden. ,,Een morele opluchting'', zo noemde minister Jesús Caldera van Sociale Zaken de legaliseringsgolf. Geen rechteloze illegalen meer, maar officiële arbeidskrachten die bijdragen aan de belasting en sociale zekerheid, zo klonk het. Vakbonden en migrantenorganisaties stemden enthousiast in en ook van werkgevers kwamen positieve geluiden. ,,Een groot succes'', verklaarde de werkgeversorganisatie van de hotelsector.

Geheel naar verwachting hekelde de conservatieve oppositie evenwel de chaos in het verstrekken van de verblijfsvergunningen. ,,De deuren open'', zo vatte de partijwoordvoerder Ángel Acebes – minister uit het vorige kabinet – de nieuwste regulering samen. De rest van Europa kijkt met afgrijzen toe hoe Spanje zijn immigranten binnenhaalt, zo was de teneur.

Ook bij de voorstanders van de maatregel bestaan weinig illusies dat het probleem van de illegalen in Spanje nu uit de wereld is geholpen. Vakbonden en immigrantenorganisaties drongen er bij de regering op aan ernst te maken met de aangekondigde verscherping van de arbeidsinspectie om te voorkomen dat werkgevers andermaal op zoek gaan naar goedkope zwartwerkers uit het buitenland.

,,Niemand gelooft dat deze legalisatie alles oplost'', aldus Manuel Riesgo, secretaris emigratie van de Spaanse vakbond CCOO. Hij denkt niet dat er nu een aanzuigende werking ontstaat, zoals de conservatieve oppositie beweert. Vanaf heden maakt immers alleen wie een werkgarantie heeft kans op een verblijfsvergunning. Maar dat het officiële systeem van het aanvragen vanuit het buitenland met een Spaanse werkgeversgarantie voor werk niet efficiënt en snel is staat volgens hem vast. Werkgevers zullen blijven proberen sneller en goedkoper illegale buitenlanders in dienst te nemen. ,,Dit is een economische immigratie. Zo lang er werk is zullen mensen illegaal de grens over komen.''

Gunnar Crespo hoopt op betere informatie voor potentiële immigranten. ,,Hier is grote behoefte aan loodgieters en elektriciteitsinstallateurs. Die lopen in Bolivia op straat niks te doen. Er moet een systeem komen om die mensen snel te kunnen aantrekken.''