Jeugd met problemen geweerd

Het kabinet wil de instroom van Antilliaanse en Arubaanse probleem-jongeren drastisch beperken. Vier vragen over de maatregelen.

Voor welke Antilliaanse jongeren zijn de maatregelen bedoeld?

Jongeren onder de 18 jaar die hier geen voogd hebben, komen Nederland niet meer in. Vanaf 1998 moet dat gecontroleerd worden bij de uitreis op de Antillen, maar dat gebeurt gebrekkig, zegt minister Verdonk (Vreemdelingenzaken en Integratie, VVD). Die controle gebeurt straks bij binnenkomst in Nederland. Jongeren tussen de 16 en 24 jaar die geen basisopleiding op de Antillen hebben gevolgd, moeten verplicht een leer- en werkprogramma volgen. Wie die plicht niet heeft vervuld, komt Nederland niet in. Op Curaçao verlaat 46 procent van de jongeren zonder diploma de school en bedraagt de jeugdwerkloosheid 33 procent.

De jongeren die wel binnen mogen, moeten weer terug als zij geen werk hebben of een opleiding volgen binnen een bepaalde tijd – over de termijn moet nog worden beslist. Ook jongeren die worden veroordeeld voor een gewelds- of drugsdelict kunnen als bijkomende straf op het vliegveld terug worden gezet. Minister Donner (Justitie, CDA) gaat dat in het wetboek van strafrecht vastleggen.

Zijn de plannen juridisch haalbaar?

Het Statuut van het Koninkrijk der Nederlanden biedt Nederland geen bevoegdheid om eenzijdig migratiebeperkende maatregelen op te leggen. Dat concludeerde emeritus hoogleraar volkerenrecht De Waart van de Vrije Universiteit in 2001 in het rapport Juridische aspecten van de toelating van Antilliaanse jongeren in Nederland. De Waart meent dat dat alleen kan als Nederland en de Antillen het daarover eens worden. Als Nederland al eenzijdige migratiebeperkingen oplegt, moet er volgens De Waart een aantoonbare noodzaak zijn op het gebied van moraliteit, openbare orde en het algemeen welzijn.

De migratiebeperkende maatregelen voor Europese Nederlanders op de Antillen zelf, waarop minister Verdonk zich nu beroept, zijn met instemming van de Nederlandse regering genomen. Het is nagenoeg uitgesloten dat de Antilliaanse regering instemt met het beleid dat het kabinet nu voor ogen staat. Dat betekent een lange weg langs de Raad van State, de rijksministerraad (waarin ook Aruba en de Nederlandse Antillen zitten) en vervolgens toetsing van de beoogde wetgeving.

Zijn de maatregelen effectief?

De roep om migratiebeperkende maatregelen dateert al uit 1998, toen de migratiestroom vanuit de Antillen naar Nederland sterk toenam. In 2000 en 2001 kwamen volgens het CBS respectievelijk 13.090 en 10.916 Antillianen naar Nederland. Daarna daalde het naar 8.425 (in 2002), 6.464 (in 2003) en 5.157 (en 2004).

In 2004 gingen er meer Antillianen vanuit Nederland terug dan dat er nieuwkomers in Nederland bijkwamen. De maatregelen, die niet met terugwerkende kracht worden ingevoerd, gelden niet voor de groep (ten dele criminele) Antillianen die hier al verblijven.

Schiphol kan dienen als `fuik' om jongeren op te vangen. Maar vanaf de Nederlandse Antillen zijn er tal van sluiproutes voor migranten met een Nederlands paspoort om Nederland toch binnen te komen. Bolletjesslikkers verlegden hun routes onder meer naar de luchthavens van Parijs en Brussel toen Nederland besloot op Schiphol iedereen te gaan controleren.

Hebben de maatregelen gevolgen voor de verhouding tussen Nederland en de Antillen?

De kans dat Verdonk met de Antilliaanse regering overeenstemming bereikt over de toelatings- en terugkeerregeling is nagenoeg uitgesloten. Regering en parlement (de Staten) in Willemstad hebben al aangegeven dat zij er zich met alle juridische en bestuurlijke middelen tegen zullen verzetten. Daarnaast, zo heeft de Antilliaanse premier Ys aangekondigd, zullen de verstoorde verhoudingen van invloed zijn op de voorgenomen ingrijpende staatkundige hervorming. De landsregering moet worden opgeheven omdat Sint Maarten en Curaçao zelfstandige landen binnen het Koninkrijk willen worden.

Volgens Paul Rosenmöller, lid van de inmiddels opgeheven Nederlands-Antilliaanse commissie-Jesurun die daarover vorig jaar advies uitbracht aan beide regeringen, is uitvoering van die hervorming een ,,doorbraak'' in de huidige staatkundige structuur. Bovendien biedt het volgens hem ook mogelijkheden om de problemen met Antilliaanse jongeren op te lossen. Door nu de verhoudingen met de Antilliaanse regering op scherp te zetten, bestaat het risico dat op andere terreinen geen voortgang meer wordt geboekt.