Het beeld

Ze zijn fascinerend, de verdringingen en drogredeneringen van oorlogsmisdadigers om verder te kunnen leven. In Speer und Er (ARD) dramatiseert Heinrich Breloer de reacties van Goering, Von Ribbentrop, Hess en de anderen tijdens het proces van Neurenberg, wanneer ze in de rechtszaal voor het eerst filmbeelden zien van de bevrijding van de concentratiekampen. Goering zit uitdagend onderuitgezakt, bij anderen staan de tranen in de ogen.

Het is buitengewoon effectieve televisie. De opzet van documentaire beelden, geprojecteerd in een fictiescène, werkt uitstekend. Zelfs de interviews met Albert Speers nu bejaarde kinderen, over wat er in hun vader moet zijn omgegaan toen hij zijn hachje wist te redden van de opmars naar de galg, passen naadloos in het docudrama.

Ook in het nieuwe biografische programma Profiel (KRO/HUMAN) komt een dochter van een foute hoofdpersoon aan het woord. Het eerste woord dat Saskia Sassen leerde was `maan'; ze stak het op toen ze in 1948 op een vrachtschip van Ierland naar Argentinië voer, met haar vader, die in Nederland tot twintig jaar was veroordeeld. Wim Sassen had al in december 1945 als geïnterneerde weten te ontsnappen uit fort Blauwkapel; hij speelde de hoofdrol in een door hemzelf geschreven toneelstukje, De ontsnapping. Op het hoogtepunt trok hij een Canadees uniformjasje aan over zijn gevangenispak, groette de verbouwereerde toeschouwers (`Adieu, vader, ik ga!') en vertrok door een celraam waarvan hij eerder de tralies had doorgezaagd.

Het journalistiek verdienstelijke Profiel introduceert de slechts in beperkte kring bekende avonturier, journalist en zakenman Willem Sassen (1918-2001). De zoon van een Brabantse NSB-burgemeester was onder meer SS-oorlogsverslaggever aan het oostfront en in 1944 even hoofdredacteur van de Amsterdamse editie van De Telegraaf. In Argentinië tolkte hij als goede bekende van Juan en Evita Peron in 1950 voor prins Bernhard. Ook was hij de spil in een netwerk dat nazi's onderdak en een nieuwe identiteit in Buenos Aires bezorgde.

In die hoedanigheid maakte Sassen kennis met ene `Ricardo Klement', in wie hij de voortvluchtige Adolf Eichmann, boekhouder van de holocaust, herkende. Hij besloot diens relaas in 1956 vast te leggen op een bandrecorder. De 72 tapes zou hij verbergen tot na Eichmanns dood, zeg maar de methode-Broertjes. Maar toen Eichmann in 1960 ontvoerd werd door de Israëlische geheime dienst, de Mossad, verkocht Sassen de primeur aan buitenlandse tijdschriften. Zijn populariteit bij de Duitse kolonie daalde snel, zodat hij naar Paraguay moest vluchten.

Profiel laat geluidsfragmenten horen van de tapes, die nu in het Bundesarchiv in Koblenz liggen. Eichmann geeft toe dat de jodenvernietiging mislukt is, er hadden 10,3 miljoen `tegenstanders' gedood moeten zijn. Saskia Sassen zegt `geschokt' te zijn als ze hoort dat haar vader later op de loonlijst van de Mossad stond, om ze te helpen Joseph Mengele te vinden. Ze denkt dat hij zich schuldig moet hebben gevoeld. Tegenover wie?