Grondwet, maar niet helemaal

Wat is de status van de Europese Grondwet en wat betekent zij voor het nationale beleid? Constitutie of `spoorboekje' – wat maar uitkomt.

Is de Europese Grondwet nu een echte grondwet of niet? Vanaf morgen gaat die vraag weer een rol spelen in de campagne voor het referendum op 1 juni. Althans, als het ligt aan het Tweede-Kamerlid Geert Wilders.

Wilders gaat namelijk morgen onthullen hoe hij de kiezer wil overtuigen om nee te zeggen tegen de Grondwet in het referendum van 1 juni. En een van de cruciale argumenten die hij vanaf maandag naar voren gaat brengen, zal zijn dat de Europese Grondwet wél een echte grondwet is, maar dat voorstanders uit de `politieke elite' proberen dat te verhullen.

Hoe zit dat? Volgens Wilders zijn de voorstanders van de Europese Grondwet – leden van het kabinet, VVD, CDA, PvdA – hardnekkig bezig de impact ervan op het nationale beleid te relativeren. Als ze het al over grondwet hebben, schrijven ze het met een kleine letter, maar liefst benadrukken ze dat de Grondwet eigenlijk `alleen' een verdrag is, aldus Wilders.

Officieel heet het inderdaad het `Verdrag tot vaststelling van een Grondwet voor Europa'. En ook is het zo dat sommigen het liever niet over een `grondwet' hebben, maar over een `nieuw spoorboekje voor besluitvorming'. Dat zegt Kamerlid Van Baalen (VVD), vroeger geestverwant van Wilders. Van Baalen vindt dat ,,de voorstanders zichzelf echt in de voet hebben geschoten door steeds maar van een grondwet te spreken.'' Dat geeft een te politieke lading.

Wilders is van plan terug te slaan met het oordeel van een gezaghebbend orgaan: de Raad van State. Die schreef in zijn advies van 14 juli 2003 namelijk dat invoering van de Europese Grondwet inderdaad ,,tot op zekere hoogte'' kan worden vergeleken ,,met een grondwetsherziening''.

De Raad oordeelde dat de Grondwet enige typerende kenmerken van een echte grondwet heeft. Zo bevat het Handvest van Grondrechten en worden voor het eerst de institutionele verhoudingen en besluitvorming van de Europese Unie ,,op één samenhangende manier'' geregeld. De Raad van State relativeert wel: het verschil met eerdere verdragen ,,niet zozeer principieel als gradueel''. Maar toch is de Grondwet volgens de Raad grondwet genoeg om er een raadplegend referendum over te houden. Dat was namelijk ,,een meer reële manier'' om het oordeel van de kiezer te vragen dan bij een `gewone' nationale grondwetswijziging. Dan worden immers (tegelijk met verkiezingen) Tweede en Eerste Kamer ontbonden om er nog eens over te stemmen.

Pikant: juist die vergelijking met een `gewone' grondwetswijziging was voor de VVD een belangrijke overweging om het referendum aan een meerderheid te helpen. Maar een paar leden van de fractie bleven in 2003 intern (niet in de Kamer) tegen het referendum als instrument. Onder hen: Van Baalen en ... Geert Wilders.