Geïrriteerd Turkije zal Öcalan herberechten

Turkije is geïrriteerd over de uitspraak van een Europees hof dat het proces tegen PKK-leider Öcalan oneerlijk was. Maar het heeft geen keus dan hem opnieuw te berechten.

De Turkse minister van Buitenlandse Zaken, Abdullah Gül, klonk gisteren al geïrriteerd. Al wordt een rebellenleider als Abdullah Öcalan honderd keer berecht, altijd zal dezelfde straf uit de bus komen, zo liet hij weten. Gül voorvoelde de uitspraak van het Europese Hof voor de Rechten van de Mens in Straatsburg van vanmorgen. Dat oordeelde dat het Turkse proces tegen Öcalan oneerlijk was en adviseerde Turkije om de zaak over te doen. Een klap in het gezicht van Ankara, dat nu juist van mening was dat het zijn uiterste best had gedaan om de Koerdische separatistenleider een eerlijk proces te geven.

De vice-voorzitter van de parlementsfractie van de regerende AK-partij, Sadullah Ergin, noemde de uitspraak vanochtend dan ook ,,duidelijk niet een besluit dat wij wensten''. In een eerste reactie tegenover de nieuwszender NTV onderstreepte hij tegelijk dat het vonnis ,,in geen enkel opzicht de opstelling van Turkije jegens het terrorisme en de terroristen verandert''. Met de terroristen doelde hij op Öcalan en zijn Koerdische Arbeiderspartij (PKK).

In een eerder vonnis (waar zowel de advocaten van Öcalan als de Turkse overheid beroep tegen aantekenden) concludeerde het Hof al dat onder andere de aanwezigheid van een militaire rechter gedurende een gedeelte van het proces maakte dat de rechtsgang onvoldoende eerlijk was. Daarnaast sprak het Hof zich ook tegen de doodstraf die in eerste instantie tegen Öcalan werd uitgesproken (later werd die omgezet in levenslang). Deze overwegingen kwamen terug in het het vonnis van vandaag. Ook constateerde het Hof dat Öcalan onvoldoende contact had kunnen hebben met zijn advocaten.

Dat het vonnis van vanmorgen geen verrassing was, neemt niet weg dat het een fikse teleurstelling is voor Turkije. Volgens Turkse schattingen zijn bij de strijd in Zuidoost-Turkije ten minste 30.000 mensen om het leven gekomen. Omdat Öcalan die strijd begon, aldus die opvatting, is hij verantwoordelijk voor dat verlies aan mensenlevens. ,,Jullie in Europa zijn zo bezig met de rechten van Öcalan'', zei een mevrouw al ten tijde van het proces tegen de rebellenleider. ,,Maar wie van jullie denkt aan de rechten van mijn overleden zoon (een soldaat die in de strijd om het leven kwam, red.)?'' Een flink aantal Koerden in met name Zuidoost-Turkije denkt daar natuurlijk volstrekt anders over: zij vinden dat Öcalan geen andere keus had omdat de Turkse overheid de Koerden al jaren hun rechten ontzegde.

Ondanks de grimmige opmerkingen van Gül en Ergan heeft Turkije geen andere keuze dan Öcalan een nieuw proces te geven. Dat gaf een regeringswoordvoerder vanmiddag dan ook aan met de mededeling dat Turkije ,,zal doen wat noodzakelijk is''. Turkije wil immers graag lid worden van de Europese Unie. Omdat ook Ankara weet dat er in een flink aantal lidstaten grote weerstand tegen Turkse toetreding bestaat, kan Ankara zich geen rel met Brussel veroorloven. Schoffering van het Europese Hof zou vrijwel zeker tot een fikse crisis met de Europese Unie leiden.

Bij herberechting zijn twee kritiekpunten van het Hof al niet meer aan de orde: sinds 1999, toen het proces tegen Öcalan plaatshad, heeft Turkije militaire rechters afgeschaft en is ook de doodstraf uit de wet verdwenen. Öcalan is ook niet de eerste prominente Koerd die wordt herberecht in opdracht van Straatsburg. Eerder al gebeurde dat met onder anderen Leyla Zana, die voor de Koerdische DEP-partij in het Turkse parlement zat maar wegens vermeende separatistische activiteiten de gevangenis in moest.