`Geen pepernoten, maar echt geld'

De officier kwam gisteren met zijn eisen in het bouwfraudeproces: boetes voor de bedrijven en onvoorwaardelijke celstraffen voor de twaalf bestuurders.

Direct nadat de officier van justitie gisteren na twee dagen van rekwireren de eisen tegen vier bouwbedrijven en twaalf (ex-)bestuurders heeft uitgesproken, spoedt advocaat K. de Vries zich naar het gehandicaptentoilet. Daar belt hij hoorbaar cliënt Henk Koop, die hij eerder had omschreven als ,,godfather van de bouw''.

De advocaat vertelt Koop, directeur en eigenaar van het gelijknamige bouwconcern, dat de officier van justitie zojuist een onvoorwaardelijke celstraf tegen hem heeft geëist: één jaar cel dreigt.

Koop en zijn bouwonderneming maakten zich schuldig aan vooroverleg en werk- en prijsafspraken en omkoping, betoogde officier van justitie J. Boogers voor de rechtbank van Rotterdam. Het was Henk Koop die persoonlijk leiding gaf aan de illegale praktijken, aldus Boogers en twee collega-officieren. ,,In plaats van het bedrijf te sturen in een richting welke in overeenstemming was met wet- en regelgeving, volhardde hij – ook voorafgaand en na zijn aanhouding – in een ramkoers.''

Henk Koop liet zich, net als de meeste van de twaalf verdachte managers uit de wegenbouw, sinds het begin van het bouwfraudeproces in februari niet zien in de rechtszaal. ,,Dat is agendarisch niet goed mogelijk'', kreeg rechtbankvoorzitter P. Hofmeijer-Rutten te horen als ze vroeg of de verdachten wilden verschijnen. De massale afwezigheid leidde er overigens wel toe dat de rechtszaak sneller afgehandeld kon worden. Van de veertig geplande zittingsdagen zijn er tot nu toe maar negentien gebruikt.

De rechtszaal was de afgelopen negentien zittingsdagen overigens toch gevuld, dankzij de twintig advocaten. Zij staan ook de vier wegenbouwbedrijven van BAM, Heijmans, Koop en Volker Wessels bij die zijn gedagvaard voor (onder meer) oplichting en/of verboden prijsafspraken.

Het gaat om vier van de 606 bedrijven die in de heimelijke administratie van bouwer Koop staan. Deze schaduwadministratie bevatte de afspraken die Koop met de `concurrentie' maakte, voorafgaand aan zowat elke aanbesteding. Eigenlijk was er helemaal geen concurrentie, zo liet Boogers zien. De wegenbouwers regelden, zonder dat de opdrachtgevers het wisten, onderling wie welke opdracht kreeg, verhoogden al dan niet hun prijzen en verdeelden het geld dat de opdrachtgevers te veel betaalden. Dat gebeurde tijdens geheime ontmoetingen. De complete sector deed mee. Het was klokkenluider Ad Bos die er een einde aan maakte door in 2001 de schaduwadministratie aan justitie te geven.

De praktijken waren winstgevend, al waagt justitie zich niet aan een berekening van de precieze schade. Dat er fors verdiend is, blijkt onder meer uit een door justitie onderzocht project: het asfalteren van een brug in Rheden. De offerteprijs was, tijdens een heimelijke ontmoeting in hotel Waanders in Staphorst, opgehoogd tot vijf ton. Justitie vond bewijzen dat Koop een winst opstreek van 30 procent.

Behalve dat Henk Koop en zijn medeverdachten zich niet lieten zien in de rechtszaal, werkten ze ook niet mee aan het ontrafelen van het bouwkartel. Tijdens de politieverhoren deed men er meestal het zwijgen toe. Uit het onderzoek blijkt ook dat verdachte bouwers belastend materiaal lieten verdwijnen. Zo zijn computerbestanden gewist bij Heijmans, Seignette en Koop. Een deel daarvan kon worden hersteld.

Dat jusitie toch veel bewijzen kon presenteren, komt mede door de openhartigheid van collega-wegenbouwers. Zelf betrokken bij de illegale praktijken, maar niet door justitie gedagvaard, leverden ze een stroom belastende verklaringen tegen hun twaalf collega's.

Zo is er de verklaring van een niet-verdachte directeur van een aannemingsbedrijf dat met Koop samenspande voorafgaand aan een aanbesteding in Spijkenisse: ,,Tijdens de feitelijke aanbesteding heeft de opdrachtgever dan ook de illusie dat hij op basis van eerlijke concurrentie het project tegen de laagste prijs weggeeft. Dit is dus niet zo, tijdens de voorbespreking is dit door de aannemers al onderling bepaald.''

Justitie beschikt ook over verklaringen die het verhaal tegenspreken van bouwers dat het niet om echt geld zou gaan maar om monopoliegeld of pepernoten – zoals ze zeiden bij de verhoren van de enquêtecommissie bouwnijverheid. Directeur E. de V. (Volker Wessels) gaf tegenover de politie toe: ,,Dat pepernotenverhaal is onzin. Het ging om geld. Waar draait de economie anders op?''

Justitie betoogde dat er geen onoverkomelijke vormfouten zijn gemaakt. Dat was makkelijk gezegd: in eerste instantie werden bedrijven ook verdacht van het in vooroverleg maken van prijsafspraken. Maar door een vormfout bleek dit vergrijp verjaard.

Een van de grootste bezwaren van de verdediging – die volgende week mag reageren – is de ,,willekeur'' van justitie om slechts vier bedrijven te vervolgen, terwijl de hele sector er aan meedeed. Officier I. Meissen maakte duidelijk dat het ,,niet werkbaar'' was om alle 3.000 projecten uit de schaduwboekhouding Koop te onderzoeken. Op basis van onder meer haalbaarheid, ouderdom en omvang bleven acht projecten over die representatief zijn voor de fraude.

Het OM besloot bovendien alleen ,,personen die hoog verantwoordelijk waren'' te vervolgen in de hoop dat ,,daarmee daadwerkelijk een einde zou kunnen worden gemaakt aan het vooroverleg''. Dat ze niet wilden meewerken, geen berouw tonen, is een slecht vooruitzicht, stelde de officier gisteren.