Dehaene: Je moet het emotionele raken

Dat het referendum over de Grondwet veel tegenstanders zou mobiliseren, stond voor de Begische oud-premier Jean-Luc Dehaene direct al vast. ,,Elke verandering boezemt schrik in.''

In zijn kleine werkkamer in het gebouw van het Europees Parlement in Straatsburg probeert Jean-Luc Dehaene met behulp van internet het laatste nieuws uit België te achterhalen. De voor buitenstaanders onnavolgbare bestuurlijke kwestie `Brussel-Halle-Vilvoorde' zorgt al dagen voor crisisachtige taferelen rond de regering van Guy Verhofstadt. Maar voor Europarlementariër Dehaene, als burgmeester van Vilvoorde ook direct belanghebbende, was dat geen reden om niet naar Straatsburg af te reizen. Niet voor niets laat hij zich zijn hele leven in de politiek al leiden door zijn motto `een probleem moet je pas oplossen als het zich stelt'.

Bovendien heeft hij deze week veel verplichtingen in Straatsburg. Er dient campagne voor de Europese Grondwet gevoerd te worden. De man die als vice-voorzitter van de Europese Conventie aan de wieg stond van de constitutie, blijkt een veelgevraagd spreker in Frankrijk.

Wat is gemakkelijker uitleggen: de kwestie Brussel-Halle-Vilvoorde of de Europese Grondwet?

,,Dat hangt er vanaf waar ik ben. In België waarschijnlijk de kwestie Brussel-Halle-Vilvoorde, elders de Grondwet. Je moet er midden in zitten om Brussel-Halle-Vilvoorde te begrijpen. Dat is voor de Europese Grondwet minder het geval.''

Had u voorzien dat de Grondwet zoveel weerstand zou oproepen?

,,Dat het moeilijk zou gaan lopen in de landen met een referendum, stond in de sterren geschreven. Ten eerste omdat dit geen materie voor een referendum is. Het gaat om een ingewikkelde compromistekst die bestaat uit vrij ingewikkeld wetgevend werk. Ten tweede zit je in een geatomiseerde maatschappij waar de mensen allemaal individueel reageren. Zij voelen zich niet goed in de huidige maatschappij, Elke verandering boezemt schrik in. En Europa verandert bijvoorbeeld door de uitbreidingen veel. Dus het verwondert mij niet dat men een gevoel van onbehagen uitdrukt.''.

Waar bestaat dat onbehagen op dit moment volgens u concreet uit?

,,Je merkt nu dat de angst voor de gevolgen van de uitbreiding zoals migratie of verplaatsing van bedrijven naar de nieuwe lidstaten erg speelt. Maar dat heeft niets te maken met Europa maar met de globalisering. Bij de uitbreiding met Spanje, Portugal en Griekenland hebben we exact hetzelfde debat gehad. Maar toen is na tien jaar gebleken dat meer Spanjaarden die voor Franco waren gevlucht naar hun land zijn teruggegaan dan er naar Europa toe zijn gekomen. En door het versneld ontwikkelen van de gebieden in het zuiden, was er ook geen noodzaak voor bedrijven om zich naar die landen te verplaatsen. Als we hetzelfde doen met de landen van Midden- en Oost-Europa zal blijken dat dit het enige echt structurele antwoord is op datgene waarvoor de mensen nu bang zijn.''

Blijft de vraag of de politieke leiders niet te veel voor de troepen zijn uitgelopen?

,,Dat zijn ze in het geval van de Europese integratie altijd. Als je referenda had gehouden over zaken als de oprichting van de gemeenschap voor Kolen en Staal, de euro of de uitbreiding van de Unie, dan was Europa waarschijnlijk ook blijven steken. Het Europees integratieproces is typisch een proces dat structurele antwoorden op middellange termijn probeert te vinden. Terwijl de publieke opinie in referenda reageert op de korte termijn.''

Maar dan falen politici die dit niet kunnen uitleggen toch?

,,Het laat vooral de moeilijkheid zien waarvoor politici vandaag de dag staan. Zij hebben te maken met individuen die via visuele media in contact met de buitenwereld staan. Dat zijn per definitie sloganmedia waardoor het politieke debat zeer moeilijk worden.''

Ziet u parallellen tussen Frankrijk en Nederland?

,,Ik denk dat men in Nederland te lang gewacht heeft om het debat op gang te brengen. Ik zie vooral te weinig discussie.

,,En in Frankrijk heb je een nee-campagne die zeer heterogeen is. Mocht het straks tot een nee komen in Frankrijk, dan is er geen enkele leider die in staat is om uit te leggen waarom het nee is. Ik vrees ook dat geen enkele Franse leider in staat zal zijn te heronderhandelen mocht dat aan de orde zijn.

,,Als het tij in Frankrijk nu enigszins aan het keren is, heeft dit alles te maken met het feit dat de Franse leiders zijn gaan inspelen op het emotionele gevoel dat Frankrijk zijn leidinggevende rol in Europa verliest indien wordt tegengestemd.

,,Het heeft weinig zin om over teksten te discussiëren. Je moet het emotionele raken net zoals de nee campagne doet. Dat geldt ook voor Nederland. Ik ken de malaise in de Nederlandse publieke opinie voldoende. Die heeft zich eerder in Pim Fortuyn vertaald.''

U ziet de stemming in Nederland in het verlengde liggen van wat er in 2002 is gebeurd?

,,Dat is voor mij zondermeer duidelijk.''

Is het u wel gelukt om verklaarde tegenstanders tot een ja te bewegen?

,,Ja, want dit is een vorm van campagne waar het zin heeft om te discussiëren, omdat heel veel mensen echt nog geen mening hebben en niet al vaststaande posities hebben ingenomen.''

En wat zegt u dan?

,,Dat de Grondwet niet alleen de basis legt voor efficiënter werken maar Europa ook positioneert als wereldspeler. Dat kan als het voor een stuk met een stem spreekt. Als je die kans laat schieten, zal Europa niet ophouden, maar zet je wel de klok voor een tijd stil. De slak zal verder gaan, terwijl je nu een kwalitatieve sprong moet maken. Want de rest van de wereld staat niet stil.''