`Brinkhorst schendt het vertrouwen'

Minister Brinkhorst zet een aantal subsidies voor milieuvriendelijke energie stop. Verbazingwekkend, aldus Martin Junginger. Morgen promoveert hij op onderzoek naar onder meer windenergie. ,,We moeten juist meer bouwen.''

Voor de aanleg van windparken op zee zet minister Brinkhorst (Economische Zaken, D66) de subsidies onmiddellijk stop. Zo besloot hij eergisteren. Hetzelfde geldt voor grote centrales die elektriciteit opwekken uit de verbranding van plantaardig materiaal (biomassa). Terwijl Brinkhorst twee jaar geleden die subsidies juist in het leven riep om de productie van milieuvriendelijke energie te stimuleren. ,,Het toont weer aan hoe wispelturig het beleid van de overheid kan zijn. De industrie klaagt daar al jaren over, en terecht'', zegt Martin Junginger, die onderzoek heeft gedaan naar nieuwe technologieën om milieuvriendelijke energie op te wekken, en de voorwaarden om ze goedkoper te maken. Morgen hoopt hij op zijn onderzoek te promoveren aan de Universiteit Utrecht.

Door het besluit van Brinkhorst komt de Nederlandse doelstelling in gevaar, meent Junginger. In 2010 moet 9 procent van alle verbruikte elektriciteit afkomstig zijn uit milieuvriendelijke bronnen, zoals wind, zon en biomassa. In 2020 moet dat percentage gestegen zijn naar 17 procent. Nu ligt het op ruim 4 procent. Brinkhorst denkt dat Nederland zijn doelstellingen wel haalt, zo schreef hij deze week in een brief aan de Tweede Kamer.

Waarom komen volgens u de doelstellingen nu in gevaar?,,Omdat bedrijven voorzichtiger worden om in deze technologieën te investeren. Ze doen dat alleen als er een redelijk stabiele markt is waarop ze hun product ook kwijt kunnen. De overheid kan daarbij helpen via subsidies voor bijvoorbeeld windparken.

,,Als bedrijven niet investeren in deze nieuwe technologieën, doen ze er geen ervaring mee op. En dan zal de productieprijs hoog blijven. Dat is het centrale thema van mijn proefschrift: de leercurve die bedrijven doormaken. Ik heb me hierbij geconcentreerd op de productie van verschillende soorten milieuvriendelijke energie, met name windenergie en elektriciteit uit biomassa.

Wat is dat, de leercurve?

,,Vliegtuigbouwer Wright ontdekte het toen hij zijn eerste vliegtuigen maakte. De kosten om een product te maken dalen naarmate je er meer van maakt. Omdat je al doende leert van je fouten, en nieuwe, goedkopere oplossingen verzint.

,,Het principe van de leercurve stelt dat bij elke verdubbeling van de productie de kosten met een vast percentage dalen. Dat blijkt voor eindeloos veel producten op te gaan. Voor schepen, voor chemicaliën, computerchips, en ook voor windturbines.

Hoeveel dalen de kosten?

,,Dat verschilt per product. Voor computerchips en zonnecellen blijkt het percentage op 20 procent te liggen. Voor windturbines op land ligt het iets lager, tussen de 15 en 19 procent. Voor windturbines op zee was het getal nog niet bekend, omdat er nog maar zo weinig van gebouwd zijn. Om iets te kunnen zeggen over dat getal heb ik de leercurves bepaald van de belangrijkste onderdelen van zo'n windpark op zee: de fundering, de kabels en de turbines. Dan kom je op een kostenreductie van maar liefst 25 tot 39 procent tot 2020. Dat is hoog.

,,Illustratief is de bouw van 's werelds grootste windpark Horns Rev in de Noordzee, voor de Deense westkust. Het installeren van de eerste turbine op zee duurde drie dagen, dat van de tachtigste en laatste turbine nam nog maar acht uur in beslag. Dat is negen keer zo snel.''

Je mag dus verwachten dat de kosten van windparken op zee snel omlaag gaan als je er meer van bouwt?

,,Ja. Ik zie de bouw van windparken op zee als een van de meest belovende technologieën voor Nederland om milieuvriendelijke energie op te wekken. Voorwaarde is wel dat er voldoende pilot plants gebouwd worden. Juist dat maakt Brinkhorst nu lastiger.

,,Daarnaast zie ik veel perspectief voor de verbranding van biomassa in grote centrales. Maar dat succes zal voor een belangrijk deel afhangen van de internationale situatie. Nu importeert Nederland veel biomassa uit het buitenland in de vorm van hout, houtsnippers en allerlei plantaardige oliën. De vraag is of dat over 15 jaar nog kan. En als andere landen ook veel belangstelling krijgen voor biomassa is de vraag of Nederland het voor dezelfde prijs kan blijven invoeren, of dat het duurder wordt.''

U verwacht veel van de twee technologieën waarvoor minister Brinkhorst nu juist de subsidies stopzet.

,,Ja. Ik vind het verbazingwekkend. Brinkhorst maakt hiermee veel vertrouwen kapot bij de fabrikanten. De vraag is of ze nog bereid zijn te investeren in deze technologieën.''