Geen tent voor zielige mannen

Het `vadercentrum' in de Haagse wijk Laakkwartier is een groot succes. Mannen van alle kleuren en gezindten praten er met elkaar over kinderen, politiek en religie. ,,Het Vadercentrum is als een veilig nest.''

De acht mannen, twee Turken, een Koerd, een Italiaan, een Irakees, een Egyptenaar, een Surinamer en een Nederlander, buigen zich over het eerste deel van de oudste Nederlandse dichtregel: `Hebban olla vogala nestas'. Gertjan Heuterman vraagt naar de betekenis van het woord `nestas'. Een jonge Turkse deelnemer antwoordt dat `nestas' hier misschien wel symbool staat voor `de familie'. ,,Alle mensen willen toch een nestje bouwen?'' zegt hij opgewekt. Heuterman, verteller van beroep, knikt tevreden. De Turkse thee wordt bijgeschonken. In Vadercentrum Adam, in het Haagse Laakkwartier, is alweer een cultuurbarrière geslecht.

Vijf jaar na opening in Laak is Vadercentrum Adam nog altijd een groot succes. Mannen van verschillende nationaliteiten en gezindten komen er voor cursussen internetten, Nederlandse taal, houtbewerken, fietsen, zwemmen, opvoeden, kleermaken, ondernemerschap of waar ze maar in geïnteresseerd zijn. Maar ze komen vooral voor elkaar. De bijna 2.000 mannen die er staan ingeschreven – met twintig procent Nederlanders een ware afspiegeling van de wijk – slechten door hun inzet en aandacht cultuurbarrières. ,,Het gaat niet om het timmeren. Het Vadercentrum is vooral persoonlijk. Het gaat erom wat je met je kennis doet'', zegt Anita Schwab, coördinator en initiatiefneemster van het centrum.

,,In het Vadercentrum heerst een grotere natuurlijke nieuwsgierigheid dan tijdens de reguliere lessen die ik geef'', zegt Heuterman, die tevens docent `Nederlands als tweede taal' is aan het Haagse Mondriaan Stadscollege. ,,Daar zijn de mensen meer geïnteresseerd in woorden als `brutoloon' en `belastingplicht'. Hier kan ik de interesse van de mensen direct aanspreken.'' En dus gaat het tijdens zijn poëzieles over `de familie', `de dood' of `melancholie'. Heuterman: ,,Hier heerst geen sfeer van angst. Mensen durven zich te uiten. Het Vadercentrum is als een veilig nest''.

Het blijft niet bij timmeren en poëzie alleen. Zo gaan de vaders georganiseerd zwemmen met hun dochters, praten ze in aanwezigheid van hun kinderen over opvoeden, hun rol in het huishouden of over andere zaken die van belang zijn in hun dagelijks leven. ,,Toen ik hier begon, dacht ik, `nu wordt het wennen''', zegt Schwab, die tevens initiatiefneemster is van de eerste Nederlandse moedercentra in de wijk. ,,Nu moet ik praten over auto's, voetballen en seks.'' Maar niets bleek minder waar. ,,Die onderwerpen komen zelfs nooit ter sprake. Het gaat meestal over kinderen, politiek, religie of over de actualiteit.''

De mannen brengen zélf de discussie op gang, zegt Schwab. ,,Komt er hier iemand binnen die te maken heeft gehad met `huiselijk geweld' dan komt er een bijeenkomst over huiselijk geweld. Of iemand zegt: `Ik ben net vader geworden, maar weet niet wat ik moet doen.' Daar regelen we dan wat voor.''

Volgens Schwab is dat het geheim van het Vadercentrum. ,,De kracht zit hem in de mix van het aanbod en de deelname. Je moet geen kneusjescentrum zijn. We hebben er bewust voor gekozen om meer te zijn dan een tent voor zielige mensen.''

En dat is goed te zien. Op een doordeweekse avond bruist het er van de gemoedelijke activiteit. De stichting VanHarte regelt er maaltijden voor sociaal achtergestelden, de mannen koken, dekken de tafel en wassen af, in het naaiatelier leren mannen kleermaken, er gaat net een tiffany-cursus (glas in lood) van start, in de kelder zitten mannen achter computers en bij het winkeltje `Dress for Success', dat solliciterende mannen en vrouwen gratis kleedt en adviseert, staat de deur de hele avond wijd open. De vrolijke muziek, het verzorgde interieur en het opgeruimde humeur van de coördinatoren, vrijwilligers en leden, maken het Vadercentrum tot een plek waar je wilt zijn.

,,Na een bedrijfsongeval in de bouw raakte ik sociaal geïsoleerd'', zegt de Marokkaanse Driss. ,,Ik ben geen caféganger'', zegt de Nederlandse Sjors. Beiden zijn regelmatig in het Vadercentrum te vinden. ,,Mijn vrouw zegt wel eens dat ik mijn bed net zo goed hier kan neerzetten. Maar thuis kwamen de muren op mij af. Dat vond het vrouwtje ook niet best'', zegt Sjors, die voordat hij in de WAO belandde vrachtwagenchauffeur en slachter was.

Driss zit bij Al-Wasl, het Marokkaanse buurtvaderproject, dat ook deel uitmaakt van het Vadercentrum. Met achttien Marokkaanse vaders, grotendeels vrijwilligers, surveilleert hij iedere avond in de wijk. ,,We voelen ons verantwoordelijk voor onze jongeren. We spreken hen aan op hun gedrag. Of we spreken hun ouders in de moskee. Niet bestraffend maar bemoedigend. Wij vaders vervullen een brugfunctie.''

De meeste mannen willen best, maar weten niet hoe, zegt Schwab over de sociale betrokkenheid die ze ontmoet. Het Vadercentrum geeft antwoord. Schwab vertelt dat de wens voor de oprichting van het centrum dan ook afkomstig is van de mannen zelf. Die zagen wat hun vrouwen allemaal kregen bijgebracht op `de Koffiepot' en `de Framboos', de op gelijke leest geschoeide moedercentra in de wijk. ,,De mannen verdienen het geld, maar hebben geen aansluiting met het gezin. Wat mannen dan kunnen doen is hun macht in zetten, maar de meesten hier willen dat niet.''

In die zin is Schwab zelf, die lang vrouwenwerk heeft verricht, ook verrast. ,,Het beeld dat ik van mannen had, was niet al te positief. We hebben ons lang gericht op de emancipatie van vrouwen. Die strijd gaat soms uit van het verlies van de man. Maar waarom? Als mannen minder zouden móéten en we beter naar hen zouden luisteren, dan blijkt vanzelf wat zij zich wensen. Dan willen ze de liefde van hun kinderen, een betere relatie met hun vrouw, kortom ze willen een beter mens worden.''

De 2.000 mannen in Laak hebben hun lessen geleerd. `Vaders maken het verschil' staat er op het promotiemateriaal bij de ingang van het centrum. Nu de rest van de stad nog? Daar heeft Schwab een hard hoofd in. ,,Witte middenklassemannen zijn minder bereid te emanciperen. Die hebben het meeste te verliezen, want ze hebben de meeste macht. Dat is een groep die niet wil inleveren.''

Op Vadercentra in de `betere' wijken hoeven we voorlopig dus niet te rekenen. Schwab: ,,Emancipatie heeft plaats onder vrouwen, zwarten, mensen in een achterstandspositie. Daarom zitten we ook in Laak. Maar juist daardoor ook lopen we vóór met het Vadercentrum. Er zijn maar weinig plekken in Nederland waar mannen over de onderwerpen die we hier bespreken met elkaar van gedachten wisselen.''