Egyptes stap naar (schijn)democratie

Het Egyptische parlement heeft een amendement op de grondwet goedgekeurd dat presidentsverkiezingen met meer kandidaten mogelijk maakt.

De Amerikaanse regering, fervent pleitbezorger van democratie in het Midden-Oosten, heeft gisteren meteen positief gereageerd op de op-een-na-laatste stap in Egypte naar de eerste presidentsverkiezingen met meer kandidaten. Tot dusverre werden Egyptische presidenten door het parlement genomineerd en in een referendum massaal door de bevolking bevestigd. De Egyptische Volksassemblee stemde gisteren met overmacht voor een amendement op de grondwet dat dergelijke presidentsverkiezingen mogelijk maakt en regelt aan welke voorwaarden kandidaten moeten voldoen. Maar, zo treurt de oppositie, het amendement is erop toegesneden een echte tegenkandidaat uit de race te houden.

De presidentsverkiezingen hebben komend najaar plaats. President Mubarak (77), die de grondwetswijziging in februari onder zware Amerikaanse druk om te hervormen aankondigde, heeft nog niet met zoveel woorden gezegd dat hij een vijfde termijn van zes jaar ambieert. Maar daarvan gaan de Egyptenaren algemeen uit. Zij gaan er even algemeen vanuit dat hij gewoon wordt herkozen, amendement of niet.

,,In Egypte hebben we uitstekende kleermakers van wetten die maatwerk leveren'', zei een Egyptische intellectueel onlangs over de toen nog in de maak zijnde grondwetswijziging. Een invloedrijk NDP-parlementslid, Mansour Amer, legde toen uit dat niet zomaar iedereen presidentskandidaat kon zijn. Hij wees erop dat Egypte het grootste Arabische land is en de regionale stabiliteit in het geding is. Dus moest het amendement verzekeren dat niet zomaar een president, maar een leider zou worden gekozen, zei hij.

Onder het uiteindelijke amendement, dat nog in een referendum aan het volk wordt voorgelegd, hebben onafhankelijke kandidaten de handtekening nodig van zeker 250 gekozen leden van nationale en lokale lichamen, van wie 65 leden van de Volksassemblee. Aangezien al deze organen volledig worden gecontroleerd door president Mubaraks Nationale Democratische Partij (NDP, 90 procent van de zetels in de Volksassemblee), kunnen geloofwaardige kandidaten van buiten het parlement het wel vergeten.

Deze restricties zijn met name gericht op de verboden maar in de straat invloedrijke Moslimbroederschap. Deze fundamentalistische organisatie, die in rustige tijden wordt gedoogd, is in de 454 leden tellende Assemblee vertegenwoordigd met 15 officieel onafhankelijke leden. Een leidende broeder, ex-parlementslid Essam al-Erian, zei vorige week zich kandidaat te willen stellen. Hij zit inmiddels in de cel, op de in dit soort situaties altijd beschikbare beschuldiging van lidmaatschap van een verboden organisatie.

De legale oppositiepartijen mogen zonder restrictie aan de verkiezingen meedoen. Zij hebben echter geen enkele kandidaat die landelijk kans maakt tegen Mubarak met zijn doorgewinterde partijapparaat. Ayman Nour van de Ghad (Morgen) partij heeft door zijn gevangenschap aan het begin van dit jaar in het buitenland veel aandacht gekregen, maar zijn bekendheid in Egypte blijft heel lokaal. Ghad, vorig jaar gevormd uit enkele onafhankelijke parlementsleden en overlopers uit andere oppositiepartijen, is nu met zeven zetels de grootste oppositiepartij.

Volgens het amendement mogen bij de presidentsverkiezingen van 2011 alleen partijen kandidaten stellen die ten minste 5 procent van de parlementszetels bezetten. Op basis van hun huidige sterkte zou dan geen enkele partij behalve de NDP met een kandidaat mogen komen. ,,We hebben het gevoel dat we de oude referendumformule herstellen door middel van verkiezingen'', zei Nour gisteren.

Geen wonder dat de oppositie gisteren en bloc tegen het amendement stemde. In totaal 405 parlementsleden stemden voor, drie onthielden zich en 34 waren tegen. Twaalf waren afwezig.