Polen voelen zich diep beledigd door Poetin

In landen als Polen, de Baltische landen en Tsjechië is de manier waarop in Moskou Overwinningsdag werd gevierd, bepaald niet in goede aarde gevallen.

Polen bestond gisteren even niet. Tijdens de grote oorlogsherdenking in Moskou werd het land niet genoemd. De Russische president Poetin vond het niet nodig om de Polen te bedanken voor hun bijdrage aan de val van het fascisme. De ,,Duitse en Italiaanse antifascisten'', die getalsmatig in het niet vallen naast hun Poolse evenknieën, kregen wel een bedankje van de gastheer.

Meer dan 600.000 Polen vochten tijdens de oorlog mee aan de zijde van de geallieerden en op alle fronten: in Londen, in Italië, in Nederland, in Rusland. De Poolse legermacht was in omvang de vierde aan geallieerde zijde. In Polen opereerde de grootste verzetsbeweging van Europa. Ongeveer 6 miljoen Polen, van wie de helft joden, verloren het leven. ,,We moeten niet te veel verwachten'', aldus de Poolse oud-president Lech Walesa. ,,(Poetin) heeft nooit oog gehad voor zijn buren en zal dat nu ook niet hebben. Zo is de Russische mentaliteit.''

De demonstranten die gisteren voor de Russische ambassade in Warschau stonden bleven echter tegen beter weten in om aandacht vragen. Zij herdachten de 22.000 Poolse officieren en soldaten die in 1940 op bevel van Stalin werden geëxecuteerd, onder andere in de bossen van Katyn, vlakbij Smolensk. De Sovjet-Unie was in dat jaar nog geallieerd aan nazi-Duitsland, waarvan de ondergang gisteren in Moskou zo uitbundig werd gevierd.

De president van Letland, Vaira Vike-Freiberga, noemde de parade op het Rode Plein, die bol stond van de Sovjetsymboliek, ,,surrealistisch''. ,,Het was alsof we in een tijdmachine zaten.'' Letland was als enige Baltische staat gisteren in Moskou vertegenwoordigd. De presidenten van Estland en Litouwen bleven thuis, omdat zij eerst excuses eisen van Rusland voor de bezetting en inlijving in de Sovjet-Unie die meteen na de oorlog volgde.

Vike-Freiberga zei gisteren dat ze geen spijt heeft van haar komst, waarmee ze vooral haar ,,goede wil'' heeft willen tonen. Ze vond het jammer dat Poetin geen verzoenende woorden sprak richting de Baltische staten en geen enkele aandacht besteedde aan de naoorlogse situatie. ,,Anderzijds had de toespraak erger kunnen zijn'', zei de Letse president, die constateerde dat Poetin zich gisteren tenminste had onthouden van verbale aanvallen op de Baltische staten.

Ze verbaasde zich wel ,,dat het moderne Rusland er niet in slaagt om afstand te nemen van het Sovjet-imperium en van de misdaden van het stalinistische en communistische totalitarisme''. Dat zou toch niet moeilijk moeten zijn, aldus Vike-Freiberga, aangezien Rusland tegenwoordig een ander politiek systeem kent.

Poolse politici waren gisteren eensgezind in hun oordeel over de speech van Poetin. Ze waren ,,geschokt'' en ,,onaangenaam verrast'' en spraken van een ,,nieuwe grove belediging door Poetin'' en van ,,een triest voorbeeld van het gebruik van de geschiedenis voor politieke doeleinden''. De Poolse president Aleksander Kwasniewski, die de parade in Moskou bijwoonde, drukte zich veel diplomatieker uit. Hij sprak van een evenement ,,met een eigen logica''.

Oppositieleider Donald Tusk toonde zich bezorgd over de verzoenende woorden van Poetin richting Duitsland. ,,Die hebben een onheilspellende klank'', zei Tusk, een verwijzing naar alle keren dat Duitsland en Rusland Polen onderling hebben verdeeld en van de Europese kaart hebben geveegd.

Eén Pool werd wel geëerd door Poetin: oud-president en oud-partijleider Wojciech Jaruzelski, de generaal met de zonnebril, de man die in het begin van de jaren tachtig het leger inzette tegen de vreedzame Solidariteitsbeweging van Lech Walesa. Jaruzelski kreeg door de Russische president een medaille voor zijn bijdrage aan de ondergang van het fascisme zestig jaar geleden. De nu 81-jarige Jaruzelski gaf tijdens de oorlog leiding aan een Poolse eenheid binnen het Sovjet-leger.

Dat notabene Jaruzelski in de bloemetjes werd gezet viel ook verkeerd bij de Tsjechen, die hem vooral kennen als de man die in 1968 meehielp aan de onderdrukking van de Praagse Lente. De Tsjechische president Václav Klaus noemde het een smet op de festiviteiten in Moskou. Jaruzelski was in 1968 Pools minister van Defensie en een prominente figuur binnen het Warschaupact, dat Tsjechoslowakije binnenviel. Klaus tekende gisteren persoonlijk protest aan bij Poetin over het eerbetoon aan de Poolse generaal, maar hij wilde niet zeggen hoe zijn Russische collega hierop reageerde.