Grondwetsreferendum en democratie 1

Oud-minister H. Vredeling neemt het advies van prof. H. Overbeek ter harte en laat het referendum over de Europese Grondwet aan zich voorbij gaan, meldde hij in een brief op 26 april in deze krant.

Met andere critici is hij tegen het idee van een Grondwetsreferendum. Dat zou niet passen in een representatieve democratie. Onze Grondwet kent dat dan ook niet, meent hij met prof. Overbeek. Het Europese Grondwetsreferendum zou derhalve ongrondwettig zijn.

In verband hiermee herinner ik eraan dat de Grondwetgever van 1848 voorzag in een volksraadpleging over een Grondwetsherziening, zij het wel na eerste lezing in ons parlement. Daarna dient de Kamer ontbonden te worden. En de oorspronkelijke bedoeling daarvan was de beoogde herziening aan de kiezers ter beoordeling voor te leggen. Bij de tweede lezing dient met de uitslag van die raadpleging uiteraard rekening gehouden te worden.

Na invoering van het algemeen kiesrecht waardoor het electoraat niet langer bestond uit een selecte minderheid van de bevolking, hebben onze politici die oorspronkelijke bedoeling onmiddellijk om zeep gebracht. Sindsdien laat men namelijk een Kamerontbinding in verband met een Grondwetsherziening samenvallen met die als gevolg van periodieke Kamerverkiezingen. Daardoor is de volksraadpleging over een Grondwetsherziening volledig op de achtergrond geraakt. Niettemin was het Grondwetsreferendum oorspronkelijk de klassieke manier voor goedkeuring van een nieuwe Grondwet of Grondwetsherziening.

Dat Grondwetsreferendum is overigens nog steeds van toepassing in een aantal democratieën, o.a. in Australië, Denemarken, Ierland, Frankrijk, Japan, Nieuw Zeeland, Zwitserland en de meeste deelstaten van de VS, terwijl Spanje en Italië nog een facultatief Grondwetsreferendum kennen.

Na de oorlog is in ons land herhaaldelijk voorgesteld de tweede lezing na Kamerontbinding te vervangen door een Grondwetsreferendum, o.a. door een staatscommissie in de jaren vijftig en daarna door de onlangs overleden staatsrechtgeleerde A. Koekkoek.

Een Grondwetsreferendum is derhalve helemaal niet zo'n vreemd idee in een representatieve democratie.