Gelikt kijkavontuur Chalayan

Je krijgt gewoon zin om naar Groningen te gaan als je het affiche ziet. Dat is fijn voor het Groninger Museum, want van zijn naamsbekendheid moet Hussein Chalayan het niet hebben. En dat terwijl hij al ruim tien jaar modecollecties presenteert die lovend door de internationale pers besproken worden.

In plaats van het marketen van zijn naam via parfums, handtassen of schoenen maakt de Turks-Cypriotische ontwerper raadselachtige outfits, video's en installaties. Al ogen Chalayans ballonrokjes uit zijn tweede – commerciële – lijn even opgewekt als de zomerjurkjes van zijn collega's, de kans om ze in een winkel tegen te komen is miniem. De houten rok die iedereen kent van het affiche staat ook beter in een museum dan in een winkel. Staat, want de rok is eigenlijk tafel. Op de expositie wordt de ronde salontafel omringd door vier stoelen. Chalayan presenteerde de rok als onderdeel van zijn collectie Afterwards voor de winter 2000/2001. Op de video daarvan is te zien hoe het gedateerde meubelsetje verandert in strenge kledingstukken. Je hoort ook hoe het aanwezige modepubliek uit z'n dak gaat. Allereerst als vier modellen van evenveel stoelen de hoezen afritsen en om hun lichaam laten glijden. Iedereen juicht nog luider wanneer een model met één vinger, alsof het een deksel van een pannetje is, het ronde middenstuk uit de bruine tafel tilt, in de ontstane opening stapt en het tafelblad als een harmonica omhoogtrekt om het vervolgens aan haar taille vast te zetten. Tot slot worden de overgebleven stoelen ingenieus opgevouwen tot koffers. Natuurlijk, die neem je mee als je vertrekt. Want de hele Afterwards-collectie is gebaseerd op de vraag: wat neem je mee als je opeens gedwongen wordt je land te ontvluchten. Hussein Chalayan (Nicosia, 1970) ontwerpt niets zonder diepe gedachtegangen.

Zijn monumentale houten rok, stoeljurk, papieren luchtpostjurk en afstandsbedieningjurk passen niet in de modethema's en retrotrends die we kennen uit glossy's en uit het straatbeeld. Al in zijn afstudeercollectie uit 1993 aan de Londense St. Martin's modeacademie kiest Chalayan voor een conceptuele ontwerpstijl. Hij bestrooide kleding met ijzervijlsel en begroef die onder de aarde. Na weken haalde hij ze boven de grond. Hij verwees ermee naar bloemen en Descartes, maar het zou ook een materiaalonderzoek kunnen zijn. In Groningen hangt één zo'n verroeste jurk van Chalayan er verloren bij. Poëtisch is het wel.

In een andere zaal dragen poppen vlotte tricot jurkjes uit de Manifest Destiny collectie (2003) die bij hun buik zijn verscheurd. Alsof de ingewanden er uithangen. Heeft het te maken met zijn verdeelde geboorteland Cyprus, is het vrouwelijke kwetsbaarheid?

Niet alles van Chalayan in het Groninger museum is zonder hulp van catalogus te doorgronden. Zijn werk heeft wel iets van een grabbelton van thema's, verwijzingen en filosofische gedachten. Het is bij hem niet simpel naar de zoompjes en de roklengtes kijken. Je moet net als bij andere kunst nadenken over wat de kunstenaar je voorschotelt. Dat je deze kunstwerken misschien ook nog zou kunnen dragen bij een avondje naar de opera is lang zo belangrijk niet.

Overduidelijk in veel ontwerpen is Chalayan's voorliefde voor aërodynamische vormgeving, snelheid en beweging. Zoals de afstandsbedieningjurk uit de collectie Before Minus Now, (2002) van glad glasfiber met zijn radiografisch bestuurbare uitklappende onderdelen. Dynamiek is zichtbaar in een asymmetrisch gedrapeerd cocktailjurkje uit de collectie Temporal Meditations (2004) met een waterval aan volants. Je ziet het ook aan zijn styling, zoals de conische hoofddeksels, en in de actieve opstelling van de mannequins. Ze verven de museummuren en geven met een gietertje olijfbomen water. In de video Place to Passage (2003) vliegt een vrouw in een futuristische video van Londen naar Istanbul terwijl ze onderweg gekleed en verzorgd wordt.

Hussein Chalayan houdt het al meer dan tien jaar vol op zijn autonome positie in de werelden van kunst en mode. De opstelling in Groningen voegt alles samen tot een gelikt kijk- en denkavontuur. Het museum blijkt de juiste plaats voor zijn talent, want op de cat-

walk schicht een jurk voorbij en ontbreekt de tijd om bij het concept stil te staan.

Tentoonstelling: Hussein Chalayan, t/m 4/9 in: Groninger Museum, Museumeiland 1, Groningen. Open di-zo 10-17u. Inl.: 050-3666555 of www.groningermuseum.nl. Catalogus €32,50.