Wereldleiders vieren einde oorlog

Bijna zestig staatshoofden en regeringsleiders waren vanochtend te gast bij een militaire parade op het Rode Plein in Moskou, ter ere van de overwinning op nazi-Duitsland, zestig jaar geleden.

President Poetin gunde zijn Amerikaanse ambtgenoot Bush een ereplaats op de tribune voor het mausoleum van Lenin, dat discreet aan het zicht was onttrokken. Ook de leiders van onder meer Frankrijk, Duitsland, China, Japan en Italië waren aanwezig, en namens Nederland premier Balkenende.

De Russische leider noemde 9 mei ,,een dag van overwinning van goed over kwaad en van vrijheid over tirannie''. Hij legde de nadruk op de gezamenlijke inspanning van de geallieerden in de strijd tegen het fascisme. De huidige wereldleiders staan volgens Poetin voor de taak een ,,een herhaling van koude en hete oorlogen'' te voorkomen.

De ceremonie was zwanger van sovjetsymboliek. Minister van Defensie Ivanov feliciteerde de troepen vanaf een open ZIL-limousine, het in onbruik geraakte vervoermiddel van de voormalige partijtop. Vier soldaten marcheerden over de kasseien met een replica van de rode vlag die in mei 1945 op het dak van de Rijksdag in Berlijn was gehesen, daarna volgden eenheden infanterie, tankbemanningen met zwarte helmen, cavalerie te paard en mijnenruimers met honden. Oorlogsveteranen in antieke trucks kregen een staande ovatie. De ceremonie eindigde met een eskadron straaljagers dat laag over het Rode Plein scheerde.

President Bush had gisteren een onderhoud van enkele uren met Poetin in diens villa even buiten Moskou. De beide leiders dekten vanochtend met een brede glimlach de controverses rond de viering van Overwinningsdag toe. De leiders van de Baltische republieken Litouwen en Estland bleven weg uit protest tegen de annexatie van hun landen door de Sovjet-Unie. Georgië boycot de viering wegens onwelkome Russische bases op zijn grondgebied.

Bush, die vandaag Georgië bezoekt, hield zaterdag een toespraak in Riga, de hoofdstad van Letland. Hij erkende dat voor de Balten de val van nazi-Duitsland ,,het begin was van een ijzeren regime door een ander imperium'' en hekelde het akkoord van Jalta, waar de geallieerden in 1945 het naoorlogse Europa verdeelden. Bush waarschuwde de Balten evenwel de rechten van hun Russische minderheden te respecteren. ,,Een land dat blijft hangen in oude grieven riskeert een terugval in tirannie.'' De Russische diplomatie legde dit weekeind de nadruk op dat onderdeel in Bush' speech.

Poetin sloeg zaterdag voor een publiek van veteranen een hardere toon aan dan vandaag op het Rode Plein. Hij beklemtoonde dat ,,het sovjetleger gedurende drie lange jaren vrijwel in zijn eentje streed tegen het fascisme'' en laakte westerse sympathie voor Tsjetsjeense rebellen en Baltische tolerantie voor veteranen van de Waffen-SS.

Critici menen dat Poetin met de pompeuze viering van Overwinningsdag de autoritaire en militaristische tendensen van zijn bewind rechtvaardigt. Zij wijzen op een sluipende rehabilitatie van Stalin, wiens portret de stoomtrein sierde die zaterdag oorlogsveteranen het Moskouse station Wit-Rusland binnenreed. Dit weekeinde werd ook een beeld van Stalin onthuld, in Oost-Siberië. In Krasnojarsk verijdelde de politie een poging van communisten om een buste van Stalin te onthullen.