Publiek komt voor de doden, niet voor Bush

In het Limburgse Margraten werd gisteren in aanwezigheid van de Amerikaanse president Bush het einde van de Tweede Wereldoorlog herdacht.

Te midden van 8.302 witte marmeren kruisen citeert de Amerikaanse president George W. Bush in zijn toespraak uit een brief van een Amerikaanse soldaat aan zijn vijfjarig dochtertje. ,,Je bent in een vrije wereld geboren en ik wil dat je ook in een vrije wereld eindigt.'' De militair sneuvelde in de Tweede Wereldoorlog, maar ,,geen soldaat is zo sterk als hij die vecht voor de vrijheid'', zegt Bush. Hij vraagt ,,offers'' van nieuwe generaties voor het verspreiden van de democratie. ,,Vrijheid is de permanente hoop van de mensheid.''

Het is doodstil en koud op de zwaarbewaakte Amerikaanse begraafplaats in Margraten waar tienduizend mensen zich gisteren verzamelen om – met Bush, koningin Beatrix en premier Balkenende – het einde van de Tweede Wereldoorlog te herdenken.

Bush' speech heeft ook een Nederlands tintje. De president herinnert aan het bombardement van Rotterdam, dat ,,typerend was voor de tirannie der nazi's'', hij prijst de Limburgse families die zestig jaar geleden ,,in een armoedige tijd'' ,,twintig vrachtwagens met bloemen'' bijeenbrachten voor de Amerikaanse oorlogsgraven en hij toont mededogen met ,,de Hollanders die tulpenbollen moesten eten''. Dat gebeurde in de hongerwinter, zei Bush. Hij spreekt het woord in keurig Nederlands uit.

Bush krijgt royaal applaus, maar niet iedereen op het kerkhof is enthousiast. Uit een kleine rondgang blijkt dat veel bezoekers ,,voor de gevallenen'' komen ,,en niet speciaal voor Bush''. De Limburgse Lisette meent zelfs dat ,,de hier weinig geliefde president'' Margraten wegens `zijn' oorlog in Irak had moeten mijden. ,,Het is laf dat hij deze herdenking gebruikt voor zijn eigen publiciteit'', oordeelt ze. Oorlogsveteraan B. Bowen is ,,geen fan'' van Bush en ,,anti-oorlog''. ,,Maar Bush móét hier zijn, voor mij en andere ex-strijders. Hij is toch president van ons land.''

Bowen krijgt bijval van een Nederlandse senior: ,,Toen onze nood hoog was, vonden we het prima dat de Amerikanen ons kwamen bevrijden. En nu willen we hun leider weg hebben. Dat is niet fair'', vindt hij. De Amerikaanse beheerder F. Schwind van de begraafplaats beleeft, zo zegt hij vol trots op de televisie, ,,vandaag een hattrick als in het voetbal''. ,,Drie van `s werelds meest voortreffelijke mensen zijn op bezoek: Bush, Beatrix en Balkenende.'' Het is een grote eer, luidt zijn oordeel.

Jong en oud zijn verenigd op de Limburgse dodenakker. De `oudjes' zijn veelal Amerikaanse veteranen, van wie een deel zich in een rolstoel verplaatst. Ze zeggen ,,godsgelukkig'' te zijn ,,de happening'' te kunnen bijwonen, al klinkt uit hun monden ook enige kritiek. Zijn de veiligheidsmaatregelen niet wat overdreven, vragen sommigen zich af. `s Ochtends voor dag en dauw zijn ze in een veilinghal gescreend – hetzelfde lot treft overigens óók de top van het Nederlandse leger – en onderweg naar Margraten hebben ze alleen maar militairen langs de weg zien staan.

De beveiliging is inderdaad optimaal: Zuid-Limburg is een ware vesting; door de vele wegafzettingen ontstaat er 's morgens een verkeerschaos. Een woordvoerder van Defensie zegt dat naast alle Amerikaanse `bewakers' in de regio op vliegveld Twente twee F-16 toestellen gereed staan om desnoods te worden ingezet, op de luchthaven bij Maastricht een Apache-helikopter. In de lucht hangt bovendien een Awacs-vliegtuig.

De politie houdt in totaal negen mensen aan, onder wie zes vredesactivisten die het presidentiële hotel Château St. Gerlach te dicht zijn genaderd. Zatermiddag maken zij deel uit van de ruim tweehonderd mensen die op het Maastrichtse Plein 1992 tegen de komst van Bush demonstreren. Daar weerklinken leuzen als `Bush moordenaar' en `Bush oorlogsmisdadiger', en er hangen spandoeken: God knows, you didn't sign Kyoto, George W!!

Een deel van actievoerders mag 's avonds onder politiebegeleiding een `lawaai-demonstratie' houden als de Air Force One van Bush landt op Maastricht Aachen Airport. Ze doen hun best: ze trommelen, ratelen en schreeuwen. Maar Bush kan het niet hebben gehoord, de afstand is veel te groot. De president begint ongestoord aan zijn bliksembezoek, dat bijna vlekkeloos verloopt.

Toch weet de president dat hij in een land is waar hij niet écht populair is, vertelt een Bush-kenner op de Amerikaanse Begraafplaats. ,,Je ziet het aan zijn lichaamstaal, hij is niet helemaal in goede doen.''