President Bush stemt Europa mild

De Amerikaanse president Bush gebruikte zijn bezoek aan Nederland om de Europese bondgenoten milder te stemmen.

,,Wij werken samen om de vrijheid te brengen'', zei Bush in Margraten.

Zeventien uur slechts duurde het bezoek van de Amerikaanse president George W. Bush aan Nederland, maar lang genoeg om vast te stellen dat Bush er veel aan gelegen is de verhoudingen met de Europese landen te ontspannen.

,,Over alles kan gesproken worden'', aldus een Haagse bron rond de besprekingen in het hotel Château St. Gerlach, waar Bush in de nacht van zaterdag op zondag verbleef. Iran, Afghanistan, Rusland, de toekomst van de NAVO, het Midden-Oosten – alles passeerde de revue in het gesprek dat minister van Buitenlandse zaken Bernard Bot zaterdagavond had met zijn Amerikaanse ambtgenoot Condoleezza Rice. Zondagochtend volgde een ontmoeting tussen Bush, premier Balkenende en de beide ministers van Buitenlandse Zaken, daarna de plechtigheid op het Amerikaanse oorlogskerkhof in het Zuid-Limburgse Margraten.

Nieuwe gezichtspunten leverden deze gesprekken niet echt op, maar volgens Bot wel de bevestiging van de indruk dat de Amerikanen enigszins terugkomen van de voor de eerste ambtstermijn van Bush kenmerkende neiging om zonder acht te slaan op bondgenoten de `wereldpolitieagent' te spelen. Zo blijken de VS, tot genoegen van Bot, bereid de Europese landen die proberen Iran af te houden van een eigen kernwapen voorshands het voordeel van de twijfel te gunnen.

En toen was er dan de plechtigheid tussen de witmarmeren kruisen in Margraten, in aanwezigheid van de koningin, die net als Bush een krans legde ter nagedachtenis van de Amerikaanse militairen die in de Tweede Wereldoorlog hun leven gaven voor de bevrijding van het oude continent. Bush had ongeveer een uur tevoren bij een ontmoeting met Nederlandse studenten op Château St. Gerlach verteld waar het hem om ging: ,,Het zal een plechtige aangelegenheid zijn. (...) Het gaat ons erom zeker te stellen dat de samenlevingen waarin u opgroeit samenlevingen van hoop zijn, en dit land dat u liefhebt een vrij land zal zijn.''

Bush' toespraak in Margraten werd aangehoord door ongeveer 11.000 genodigden en belangstellenden. Onder hen waren enkele honderden oorlogsveteranen, die daarvoor beurtelings striemende regen, windstoten en korte perioden van zonneschijn moesten doorstaan. De president ging in op de Nederlandse geschiedenis ten tijde van de Duitse bezetting, met verwijzingen naar de hongerwinter '44-'45 en Anne Frank.

Daarnaast nam hij de gelegenheid te baat het offer dat de gesneuvelde Amerikanen brachten die in Margraten begraven liggen in verband te brengen met de strijd tegen het terrorisme van nu: ,,Amerikanen en Europeanen werken nog steeds samen bij het brengen van vrijheid naar landen waaraan vrijheid lang is onthouden: in Afghanistan, in Irak, in Libanon, in het Midden-Oosten in den brede. Vrijheid is de hoop van de mensheid, en wanneer die tot werkelijkheid gemaakt wordt, dan is het dankzij de opofferingen van een nieuwe generatie van mannen en vrouwen die net zo onzelfzuchtig en net zo toegewijd aan de vrijheid zijn, als degenen die wij hier vandaag eer bewijzen.''

De in Margraten begraven Amerikaanse soldaten, aldus Bush, stierven voor het ideaal van de vrijheid en wisten dat ook, getuige een door hem geciteerde soldatenbrief aan een kind: ,,Je bent nu nog te jong om dat te begrijpen (...). Het is alles voor jouw bestwil. Je werd geboren in een vrije wereld, en ik wil dat je leven ook in een vrije wereld beëindigt.''

In vergelijking met deze brede historische parallel was de toespraak van premier Balkenende in Margraten meer `down to earth' en minder militant: ,,Dag in, dag uit dienen we vrijheid in samenhang te zien met andere waarden. Zoals respect voor de medemens en solidariteit. Alleen dan krijgt vrijheid betekenis.''

Waar Bush een beeld schetste van continuïteit in de strijd voor de vrijheid in de wereld, leek voor Balkenende de les van de omringende graven eerder te liggen op het vlak van de persoonlijke moraliteit. De premier citeerde een brief van een Amerikaanse soldaat die schreef: ,,De reden dat je een strand bestormt is geen vaderlandsliefde en heldenmoed; het is het gevoel dat je je kameraden (`buddies') niet in de steek moet laten''.

In het verlengde daarvan, aldus Balkenende, moet ook de transatlantische samenwerking worden gezien: ,,We mogen niemand uitsluiten. We mogen nooit zelfgenoegzaam zijn. We moeten blijven samenwerken met onze partners in oost en west''.

Balkenende verwerkte in zijn toespraak ook een korte verwijzing naar de Europese Grondwet - waarop naar zijn kabinet hoopt bij het referendum de bevolking `ja' zal zeggen. De grondleggers van het verenigd Europa kort na de Tweede Wereldoorlog zagen, legde de premier uit, hun streven niet in de laatste plaats als een middel om Europese oorlogen te voorkomen, en met de ratificatie van de nieuwe Grondwet zet Europa nu een ,,nieuwe stap''.

In weerwil dus van de goede sfeer bij het bezoek van Bush, bleek er tussen de Amerikaanse president en de Nederlandse Europeanen dus sprake van een aanzienlijk stijlverschil.

Dat bleek ook bij de ontmoeting van president Bush met een groep studenten op zondagmorgen. Nadat de president een kritische vraag had beantwoord over de verhouding tussen strijd tegen het terrorisme en naleving van de burgerrechten in de VS, zei Balkenende tot de studente die de vraag had gesteld: ,,Vindt u dat u antwoord hebt gekregen?'' President Bush reageerde daarop enigszins gepikeerd: ,,U moet haar niet zo in de hoek drijven, meneer de minister-president. Wel een beetje een ruwe vraag!''