Legaal maar niet gewoon

Maandagochtend praten mannen op hun werk over uitgaan, maar zelden over eventueel bordeelbezoek. Dat maakt de prostitutiebranche zo anders dan andere vormen van dienstverlening. Bezoek aan een prostituee blijft geheimzinnig, ook al is het al vijf jaar net zo legaal als een taxirit. Ondanks opheffing van het bordeelverbod is de branche allesbehalve bovengronds gegaan. Volgens de vereniging exploitanten van relax-bedrijven is de helft van hun prostituees na legalisering verdwenen en grotendeels illegaal gaan werken via internetadvertenties of escortbedrijven. Buiten de legale bordelen bloeit een illegale branche van escortbedrijven, thuis- en straatprostitutie, mensenhandel en werk voor mensen zonder verblijfsvergunning. Voor prostituees en hun eventuele exploitanten is illegaliteit met haar belastingvrijdom en mogelijkheden voor criminele activiteit juist een motief om in die branche te werken. Sommige gedoogzones voor illegale prostitutie werden in stand gehouden. Uit onderzoeken van onder anderen de nationaal rapporteur mensenrechten blijkt dat ondanks legalisering de meeste prostitutie illegaal is gebleven, al verschilt de situatie in de rest van het land wel van die in Amsterdam en in de Randstad.

Dat prostitutie geen gewone bedrijfstak is geworden, betekent nog niet dat de legalisering moet worden teruggedraaid. Ook het bestraffen van prostitutiebezoek – zoals in Zweden – biedt geen soulaas en criminaliseert wederzijds vrijwillig gedrag dat door de meeste Nederlanders niet wordt toegejuicht, maar wel als geoorloofd wordt beschouwd. De Nederlandse rechtsopvattingen zijn minder strikt dan de Zweedse. Straf op prostitutiebezoek maakt mensen chantabel en geeft de politie veel extra werk, terwijl die al handen tekort komt voor het aanpakken van ernstige misstanden zoals exploitatie van minderjarigen, van illegalen en van bewoners van asielzoekerscentra.

Er is wel veel voor te zeggen om bezoekers van zwaar drugsverslaafden, minderjarigen en illegalen te bestraffen. Nu ze bij legale bordelen terechtkunnen, is er voor hen geen enkele reden meer om de illegale branche op te zoeken. Het CDA en de PvdA hebben in een motie in de Tweede Kamer opgeroepen om bezoekers van zwaar verslaafde prostituees te straffen. Toch kleven er praktische bezwaren aan sancties. Het is vaak moeilijk te bewijzen of de klant wist dat hij met een illegaal te maken had. Bovendien zijn klanten belangrijke bronnen voor tips over illegale praktijken. Zij kunnen de opsporing helpen en het is dan zaak om door te dringen tot degenen die de illegale prostituees exploiteren, dan wel in hen handelen. Ook internetsites, waarin wordt aangespoord tot illegale activiteiten, moeten worden aangepakt.

De mislukte legalisering van het bordeelverbod heeft geleerd dat een enkele rigoureuze maatregel politie en andere instanties niet ontslaat van de verplichting van opsporing en controle. Dat harde werk moet nog steeds worden gedaan.