`Duitsland houdt plicht te herdenken'

Duitsland heeft ook zestig jaar na het einde van de Tweede Wereldoorlog de plicht steeds opnieuw te herinneren aan het nazisme en zijn misdaden. Dat zei bondspresident Horst Köhler gisteren tijdens een gezamenlijke vergadering van Bondsdag en Bondsraad. Köhler stond ook uitvoerig stil bij de Duitse slachtoffers van de oorlog.

Duitsers mogen geen streep zetten onder het verleden, zei Köhler. ,,Es gibt keinen Schlussstrich.'' In het verleden is er in Duitsland wel voor gepleit om het verleden na al die jaren te laten rusten en jongere generaties te verlossen van de historische last, veroorzaakt door een oudere generatie. ,,Wij Duitsers blikken met verbijstering en schaamte terug op de door Duitsland ontketende Tweede Wereldoorlog en op de Duitse breuk met de beschaving, de holocaust.''

De toespraak van Köhler was het formele hoogtepunt van de herdenkingen in Berlijn die op zaterdag begonnen met een fakkeloptocht en die morgen eindigen met de inwijding van het nieuwe monument ter nagedachtenis aan de moord op de joden.

Köhler stond zeer uitvoerig stil bij de Duitse slachtoffers van de oorlog, een thema dat de laatste jaren in Duitsland steeds meer aandacht krijgt. ,,We treuren om alle slachtoffers van Duitsland. Om de slachtoffers van het geweld dat van Duitsland uitging en om de slachtoffers van het geweld dat op Duitsland terugsloeg.''

Köhler doelde daarmee onder andere op Duitsers die zijn omgekomen tijdens geallieerde bombardementen en het leed dat werd veroorzaakt toen de Duitsers uit het oosten werden verdreven. Hij herinnerde ook aan de honderdduizenden Duitse vrouwen die in Rusland als dwangarbeiders tewerk werden gesteld en aan vrouwen die werden verkracht. ,,We treuren om alle slachtoffers, omdat we recht willen doen aan alle volkeren, ook aan ons eigen volk.''

Wolfgang Thierse, voorzitter van de Bondsdag, stelde dat de herinnering aan het Duitse leed legitiem is, maar oorzaak en gevolg van de oorlog mogen niet verward worden. Ook mag het door de Duitsers veroorzaakte leed niet weggestreept worden tegen het leed aan Duitse kant.

De Britse premier Tony Blair onderstreepte in de Bild Zeitung hoe heikel het Duitse slachtofferschap is. Blair toonde in het vraaggesprek begrip voor herdenking van het leed van de Vertriebenen, maar waarschuwde tegen het ontstaan van een slachtoffer-cultuur. ,,Het is goed dat Duitsland stilstaat bij de mensen die werden verjaagd. Maar dat mag niet leiden tot een cultuur van slachtofferschap. Duitsland was verantwoordelijk voor de Tweede Wereldoorlog. We moeten allemaal leven met de gevolgen daarvan.''

Bondskanselier Gerhard SchRÖder bood het Russische volk eind vorige week zijn excuses aan voor het leed dat de nazi's de Russen hebben berokkend. ,,Geen enkel ander land heeft zo'n hoge prijs moeten betalen'', aldus SchRÖder in de Komsomolskaja Pravda.

Terwijl Köhler in de Rijksdag sprak, verzamelden zich rond de Brandenburger Tor 100.000 mensen voor de manifestatie ,,Dag voor democratie'', een soort volksfeest waarmee geprotesteerd werd tegen de aanwezigheid van neonazi's. De National Demokratische Partei Deutschland (NPD) wilde langs de Brandenburger Tor en het nieuwe monument voor de holocaust marcheren. Die route werd verboden, op basis van een speciale wet. Maar ook een alternatieve route leverde problemen op. De rond 3.000 rechtse extremisten kwamen samen op de Alexanderplatz maar moesten van hun demonstratie afzien omdat de alternatieve route geblokkeerd werd door 10.000 tegendemonstranten.