Bonkige `Feeks' met voetbalgrollen

Shakespeares vroege komedie The Taming of the Shrew (1623) is een grillig en heftig stuk met onmiskenbaar zwakke plekken. In de opvoeringsgeschiedenis gold het al snel als een van zijn meest populaire maar ook oppervlakkige werken, een kolfje naar de hand van theaterdirecteuren die platgetreden paden bewandelen en regisseurs die meer in rollen dan in een volwaardig stuk geloven. Regisseur Ivo van Hove van Toneelgroep Amsterdam heeft het wispelturige karakter van Het temmen van de feeks tot het uiterste doorgevoerd. Ziet het toneelpodium er aan het begin enigszins ordentelijk uit, aan het slot oogt de bühne als een overhoop gegooide meisjeskamer waar een orkaan zuipende en brallende jongens doorheen woedde.

De meisjeswereld van de feeks Katharina, ook Kate of Kaatje (Halina Reijn), is een door glazen wanden omgeven boudoir waarin een vleugel prijkt. Maar spoedig sleept de jongere, wellustige zuster Bianca (Karina Smulders) matrassen aan om zich ongeremd met jongens te buiten te gaan. Deze jongemannen, onder leiding van Petruchio (Hans Kesting), verliezen zich in studentikoze ongein en platte voetbalhumor. Hoe zou in deze wereld ooit liefde tussen Katharina en Petruchio moeten ontstaan? Het lijkt onmogelijk.

Shakespeares feeks komt voort uit de volksverbeelding; zij is de vrouw die alle mannen bang maakt. Haar tegenspeelster Bianca omgeeft zich met een kring van vrijers die wellustig haar vormen en tussen haar veelvuldig gespreide benen mogen begluren. De allesbehalve brave Bianca geniet ervan. De truc van De feeks is dat Bianca pas mag trouwen wanneer rivale Katharina eindelijk uitgehuwelijkt is. Maar Halina Reijn in de titelrol komt tierend als een katijf op, giet flessen water leeg over iedereen die ze tegenkomt, ze is een brok chagrijn en ook een rebel without a cause. Ze scheldt haar vader (Hugo Koolschijn) uit wanneer ze ook maar een seconde denkt dat deze aan Bianca de voorkeur geeft. Hier begint zich iets van Katharina's tragiek te tonen, namelijk jaloezie op haar hoogblonde zus.

Van Hove beeldt de jongens uit als bangelijke wezens die hun vrouwenangst, gepersonifieerd in Katharina, met gelal bezweren. Het idee is goed, de uitwerking minder. Gaandeweg wordt het een bonkig spel van gejoel. Katharina's haat tegen zuster Bianca uit zich in een sinistere sm-scène waarin zij haar omwikkelt met gitzwart tape. Maar dit moment krijgt geen vervolg. Voordat je het weet dartelt Bianca weer rond. Het is aan Hans Kesting te danken dat er eindelijk, maar te laat, diepte in de voorstelling komt.

Het is of Van Hove bang is om van Het temmen iets puurs of zuivers te maken. Aldoor gebeurt er van alles. In een mooi moment wil Kesting een blijk van liefde van Katharina, dat ze schoorvoetend geeft. Deze ommekeer is noodzakelijk, anders vervalt alles tot domme voetbalgrollen.

Petruchio is geslaagd in zijn missie, niet zozeer omdat hij Katharina op ouderwetse manier heeft getuchtigd, maar door haar zijn liefde te tonen. Daartegen kan Katharina zich niet verzetten. Eenmaal oog in oog met liefde smelt Keetjes redeloze woede. Haar beruchte slotmonoloog, waarin ze de vrouwen oproept tot onderdanigheid, spreekt Halina Reijn zacht en welbewust haperend uit rechtstreeks tot de zaal, waarin Petruchio in het midden heeft plaatsgenomen.

Ondertussen is er veel te veel gedoe in het spel geweest. Shakespeares stuk is een wonder van redeneerkunst. Ik herinner me de briljante regie van dit stuk van Dirk Tanghe waarin de kern lag bij verbale overtuigingskracht, en niet bij fysiek geweld. Voor Van Hove komt de taal, door de spelers met slordige dictie uitgesproken, helemaal achteraan. De vertaling van Hafid Bouazza gaat teloor in een overdaad aan beeld en geluid.

Het temmen, dit geleidelijke proces waarin een man een vrouw wringt in een conventioneel-nederige rol, krijgt geen gestalte. Hoe openhartig Katharina's slotmonoloog ook is, noch de regie noch Halina Reijn maakt de ommezwaai van de feeks echt geloofwaardig. De balans is zoek. Alles is slapstick-comedy en te weinig sensibiliteit. Hierdoor krijgt Katharina's inzicht geen diepte.

Voorstelling: Het temmen van de feeks van Shakespeare door Toneelgroep Amsterdam. Regie: Ivo van Hove; vertaling: Hafid Bouazza. Gezien: 8/5 Stadsschouwburg, Amsterdam. Te zien t/m 14/5 aldaar. Tournee t/m 12/11. Inl.: 020-5318484; www.toneelgroepamsterdam.nl