Bach in Rotterdam

,,Toen ik hier in 1966 als cantor in de Laurenskerk kwam, was er eigenlijk niets. De wederopbouw van de kerk na het bombardement in mei 1940 was nog niet helemaal voltooid, er stond nog een muur tussen het schip en het koor. Ik werd geacht wat te doen met het kerkvolk, iets instuderen. Ik heb de Laurenskcantorij opgericht met zo'n dertig zangers. We repeteren altijd donderdagavond. Iedere tweede en vierde zondag zingt de Laurenscantorij 's ochtends in de dienst en op de derde zondag 's avonds tijdens een cantatedienst. Komende zondag is de 350ste cantatedienst, natuurlijk vrij toegankelijk, mèt een collecte.''

Barend Schuurman (67), theoloog, musicus en componist van antifonen, is cantor van de Rotterdamse Laurenskerk, een positie zoals J.S. Bach had in de Thomaskirche in Leipzig. Schuurman repeteert met kerkgangers (`Zingen met Barend') en dirigeert de Laurenscantorij. In cantatediensten is de muziek van Bach geïntegreerd in de eredienst. Rotterdam heeft al lang een band met Bach, in 1870 zong het Rotterdamse Toonkunstkoor de Nederlandse première van de Matthäus Passion. In september neemt Schuurman, `de Rotterdamse Bach', afscheid met de Hohe Messe. Hij wordt opgevolgd door Wieger Mandemaker.

,,We hebben bijna alle grote werken van Bach gezongen, het Weinachtsoratorium, de Johannes Passion, de Hohe Messe en, vanaf 1972 toen Palmzondag op de derde zondag van de maand viel, elk jaar op Palmzondag de Matthäus Passion. Daaromheen is dan een heel sobere liturgie. Bach biedt al het Evangelie van Matheüs de schriftlezing en in de aria's de preek. Iedereen kent de Matthäus door en door en heeft daarover een mening. Bij de veel onbekendere cantates vallen spelers en zangers van de ene verbazing in de andere.

,,De cantates zijn gebonden aan het kerkelijk jaar, sommige heb ik al vijf of zes keer gedaan. In plaats daarvan kies ik soms `zomercantates', zoals voor de achtste of twaalfde zondag na Trinitatis, als de tekst goed is in te passen. Een paar cantates heb ik niet gedaan. Die kunnen niet vanwege de tekst: dat ongelooflijke hemelverlangen, weg van deze aarde, zo snel mogelijk naar boven. `Mir ekelt mehr zu leben' uit BWV 170, dat gaat niet, vanuit de theologie. Sommige teksten zijn op het belachelijke af, zoals die bloedbeeldspraak: `Mein Herze schwimmt in Blut'

,,Bach was behalve cantor van de Thomaskirche het hoofd van de muziek in vier kerken in Leipzig. Je begrijpt niet hoe hij dat voor elkaar kreeg, al die muziek componeren, partijen uitschrijven, kopiëren. corrigeren, repeteren, lesgeven, orgelconcerten geven, adviseren bij orgelbouw, orgels keuren. En dan had hij nog een leven thuis met veel kinderen. Bestond `vakantie' toen al? Je krijgt de indruk van niet.

,,Het is wel zo dat het je bij de ene Bachcantate meer duizelt dan bij de andere. Zoals bij harmonieën, die elkaar in een razende vaart passeren, dat laat ik dan wel eens op halve snelheid spelen en zingen en dan denk je: `wat gebeurt hier? Hoe is het mogelijk!' Zo'n topper is de Actus tragicus BWV 106, van de 22-jarige Bach. En Sind Blitze, sind Donner uit de Matthäus. Als je dat langzamer zingt, wringt het. Je zou bijna denken: we voeren al die stukken te snel uit. Wat moet dat voor die mensen in Leipzig zijn geweest, die schrikwekkende stilte in Sind Blitze, sind Donner, waarin je van de bliksemende hemel in de vlammende hel valt? Daar had je bij willen zijn, de allereerste keer!''

Cantatedienst met `Erschallet, ihr Lieder' BWV 172 en `Der Geist hilft under Schwachheit auf' BWV 226 door Laurenscantorij o.l.v. Barend Schuurman m.m.v. Leonore Engelbrecht , Annette Vermeulen , Nico van der Meel en Tom Sol : 15/5 19 uur Laurenskerk Rotterdam. Hohe Messe : 18/9 19 uur.