`VVD op papier oppermachtig'

In tien gemeenten bezit één partij de absolute meerderheid. Deel 3 van een serie over politiek zonder polderen. Hoe de VVD in Wassenaar zich vervreemdde van haar achterban.

Het begon allemaal ,,hartstikke mooi'' (lokaal partijvoorzitter Edwin Reijntjes) en ,,als een best emotioneel moment'' (raadslid Florine Bouritius). ,,Het eerste dat je denkt, is: ha fijn, macht!''

Maar nu? Bouritius is er niet meer zo juichend over. ,,Als ik had mogen kiezen, weet ik niet of ik hiervoor gekozen zou hebben.'' Haar collega Bert Ooms: ,,Je macht uitspelen, dat doen wij niet zo graag. Je kunt maar één keer zeggen: wíj hebben de absolute meerderheid, dus wat wíj willen, gebeurt.''

Kapper, galeriehouder én VVD-stemmer Henk de Greef omschrijft het zo: de VVD in Wassenaar is op papier oppermachtig, maar laat in de praktijk zijn tanden niet zien. ,,Het lijkt soms alsof de durf er een beetje uit is. We moeten echt oppassen voor de reacties van de bevolking, die sfeer hangt er nu.''

Het chique duindorp Wassenaar is al tientallen jaren een VVD-bolwerk. Met zeshonderd leden heeft het een van de bloeiendste lokale afdelingen van Nederland. Drie jaar geleden veroverde de VVD ook de absolute meerderheid in de Wassenaarse gemeenteraad. Liefst 52,4 procent van de inwoners van het dorp stemde op de VVD, dat sindsdien elf van de 21 zetels bezet.

De burgemeester én twee van de vier wethouders zijn VVD'er. Daarmee is Wassenaar uniek in Nederland. Omdat ook het CDA, de PvdA en D66 meedoen in het college, is de oppositie in Wassenaar gereduceerd tot de eenmansfractie van GroenLinks.

Een goede omgeving om een stevig VVD-stempel op het lokaal beleid te drukken. En zo begon het ook. De VVD-fractie drukte tegen de zin van de rest van de raad een voorstel door om 10 procent op de ambtenarij te bezuinigen. Een plan van GroenLinks voor het aanleggen van zonnepanelen werd getrakteerd op hoongelach, zegt fractievoorzitter Antoon Claassen.

Maar zeg niet tegen VVD'ers in Wassenaar dat ze het eigenlijk voor het zeggen hebben. Dan hoor je dat hun ideeën alleen door kunnen gaan zolang er ,,breed draagvlak'' voor is, de ,,verhoudingen niet verstoord raken'' en de ,,achterban'' maar ,,gehoord'' is. Dat klinkt eerder tobberig dan euforisch.

Het is woensdagavond. In een bijzaaltje van cultureel centrum De Warenar ontvangen lokale VVD-politici stichtingen, clubs en verenigingen. Formeel mogen de verenigingen ,,wensen, opmerkingen en klachten'' kwijt. Informeel is het ook een avond voor nuttig lobbywerk. De paardenclub is er, de ouderenbond, de voetbalvereniging.

Aan een tafeltje zitten de raadsleden Pieter Becker en Wim Topper. Ze luisteren geduldig naar een betoog van secretaris Willibrord Verkerk van de ouderenvereniging WOB. Het nieuw te bouwen zwembad moet ook toegankelijk blijven voor ouderen, zegt hij. En de subsidie voor de vereniging moet niet verder omlaag. Becker heeft een A4'tje voor zich, met kopjes als `knelpunten' en `boodschap aan de fractie'. Hij noteert alles. Topper: ,,Wij zullen er alles aan doen om de ouderen er niet op achteruit te laten gaan.''

Avondjes zoals deze zijn broodnodig voor de VVD in Wassenaar. Er is bij de VVD, zegt fractievoorzitter Antoon Claassen (GroenLinks), ,,een breuk met de achterban ontstaan sinds de partij de absolute meerderheid heeft''. ,,Die is nooit meer hersteld, al doet de partij allerlei pogingen.''

Waar komt die breuk vandaan? Bijna iedere inwoner van Wassenaar zegt het meteen: ,,de opstand''. Medio 2003, de VVD bezat nog maar een jaar de absolute meerderheid, lekte een notitie van het college van burgemeester en wethouders uit. Het gemeentebestuur had dringend 22 miljoen euro nodig en dacht grond te kunnen verkopen om extra huizen te laten bouwen. Het geld zou belegd worden. Tientallen locaties werden gevonden.

De reacties waren ongekend. Binnen een week hing het hele dorp vol met spandoeken. Kapper Henk de Greef zette de actie op touw. Bij commissievergaderingen kwamen vijfhonderd boze Wassenaarders naar het stadhuis. De Greef: ,,Er was een enorm gevoel van verontwaardiging. Bijna iedere achtertuin kreeg met de plannen te maken. De woede was enorm, ongeacht de politieke achtergrond.'' Het geschrokken college trok de plannen in.

Sindsdien is de lokale politiek de gebeten hond in Wassenaar, zegt wethouder Financiën Marc van Dijk (VVD). Vorig jaar is de onroerendezaakbelasting opnieuw fors verhoogd. ,,En weer krijg ik felle reacties. De helft van de tijd ben ik bezig burgers te woord te staan. De hele coalitie is verantwoordelijk, maar wíj zijn nu het gezicht van die coalitie.''

Raadslid Bert Ooms: ,,Je kunt niks doen of het komt weer boven. De achterban zegt: `hoho VVD, wij hebben jullie gekozen om de VVD-agenda uit te voeren.' Dan moet je uitleggen dat we een coalitie hebben en ons aan afspraken moeten houden.'' Van Dijk: ,,De belasting moet omhoog omdat wij de dupe zijn van een nadelige verdeling van geld uit het Gemeentefonds. Maar dat is te technisch om zomaar even uit te leggen.'' Ooms: ,,Het beeld onder de inwoners van Wassenaar blijft: de politiek regelt het maar zonder ons en wij betalen weer.''

De meeste VVD'ers houden er rekening mee dat de partij de in 2002 veroverde absolute meerderheid ook weer makkelijk kwijt kan raken. Het is dan ook jammer, zegt Ooms, dat de VVD te weinig een eigen gezicht heeft laten zien in de afgelopen periode. ,,De coalitie is breed, besluiten nemen we het liefst unaniem. Daardoor is er heel weinig debat.''

Fractievoorzitter Claassen van GroenLinks gelooft niet in een electorale terugval van de VVD in Wassenaar. ,,Een groot deel van de VVD-achterban bestaat uit ondernemers en mensen met een bovenmodaal inkomen. De meesten zullen toch wel weer bij de VVD uitkomen. Deze groep weet heel goed wie voor hun belangen opkomt.''